ВЕРАВЫЗНАННЕ АХЛЬ АС-СУННА
Першая ўмова, каб быць мусульманінам, – мець веру (іман). Правільная вера залежыць ад таго, ці верыць чалавек паводле веравызнання Ахль ас-Сунна. Першы абавязак разумнага мужчыны і разумнай жанчыны, якія дасягнулі палавой сталасці (булуг), – верыць так, як верыў і як паведаміў наш уладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям). Наш Прарок паведаміў толькі адну веру. Усе шаноўныя асхабы верылі так, як ён паведаміў, і ў іх не было ніякіх разыходжанняў у веравызнанні (ітыкад). Пасля смерці нашага ўладара Прарока людзі вывучалі іслам, слухаючы шаноўных асхабаў і пытаючыся ў іх. Усе яны паведамлялі адну і тую ж веру. Трэба вывучыць веды пра веру, якія вучоныя Ахль ас-Сунна запісалі ў сваіх кнігах, і верыць згодна з імі. Выратаванне ад пакут Пекла ў Дзень уваскрасення залежыць ад веры ў тое, што яны паведамілі. Ад Пекла выратуюцца толькі тыя, хто ідзе іх шляхам. Тых, хто ідзе іх шляхам, называюць (сунітамі) або (Ахль ас-Сунна).
У святым хадзісе сказана: «Мая ўмма падзеліцца на семдзесят тры групы. Толькі адна з іх будзе выратавана ад пакут Пекла, а астатнія загінуць і трапяць у Пекла». Кожная з гэтых сямідзесяці трох груп сцвярджае, што ідзе за ісламам, і кажа, што тая адна група, пра якую паведамлена, што яна выратуецца ад Пекла, – гэта яна сама. У пяцьдзясят трэцім аяце суры аль-Мумінун і ў трыццаць другім аяце суры ар-Рум паводле сэнсу сказана: «Кожная група радуецца, думаючы, што яна на правільным шляху». Аднак наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) так паказаў прыкмету, знак той адной з гэтых розных груп, якая выратуецца: «У гэтай групе – тыя, хто ідзе шляхам, якім іду я і мае асхабы». Хто не любіць хоць аднаго з шаноўных асхабаў, той адышоў ад Ахль ас-Сунна. А хто не прытрымліваецца веравызнання Ахль ас-Сунна, той становіцца або Ахль аль-бідат, гэта значыць заблукалым, або няверуючым.
У веры, у веравызнанні, ёсць толькі адзін мазхаб.
У веры, у веравызнанні, ёсць толькі адна праўдзівая група, гэта значыць адзін мазхаб. Гэты мазхаб – мазхаб Ахль ас-Сунна валь-джамаа. Бо іслам загадвае ўсім людзям толькі адну веру і адно веравызнанне.
У тым, у што трэба верыць, разыходжанняў няма.
Асновы веры і тое, як трэба верыць, паведаміў сам наш уладар Прарок алейхіс-салям. Наш Прарок, які паведаміў людзям пра Усявышняга Аллаха, што стварыў іх і ўсё існае, паведаміў і тое, якой павінна быць вера ва Усявышняга Аллаха, у створанае Ім і ў Яго загады і забароны. У тым, у што трэба верыць, трэба ісці за ўсімі шаноўнымі асхабамі. Бо ў тым, у што трэба верыць, у іх зусім не было разыходжанняў. Сапраўдная ўмова веры – любіць Усявышняга Аллаха і тых, каго Ён любіць, сябраваць з імі і быць ворагам Яго ворагаў. Пра гэта хазрат Мухаммад Масум сказаў: «Усявышні Аллах сказаў: „О Муса! Што ты зрабіў дзеля Мяне?“ Калі ён адказаў:
„О мой Госпадзе! Дзеля Цябе я здзяйсняў намаз, трымаў пост, даваў закят і ўспамінаў Цябе (зікр)“, Усявышні Аллах сказаў: „Намаз – доказ для цябе. Пост – шчыт, які ахоўвае цябе ад Пекла. Закят у Дзень збору (махшар), калі ўсе будуць пакутаваць ад спёкі, дасць табе цень. А зікр у той дзень будзе табе святлом у цемры. А што ты зрабіў дзеля Мяне?“ Тады хазрат Муса спытаўся: „О мой Госпадзе! Якая справа – дзеля Цябе?“ Усявышні Аллах сказаў: „Ці любіў ты дзеля Мяне таго, каго люблю Я, і ці лічыў ты Маіх ворагаў сваімі ворагамі?“
«Мая ўмма падзеліцца на семдзесят тры групы. Толькі адна з іх будзе выратавана ад пакут Пекла, а астатнія загінуць і трапяць у Пекла» Святы хадзіс
Хазрат Муса зразумеў, што справа, якую любіць Усявышні Аллах, – гэта любіць Яго сяброў і не любіць Яго ворагаў. Значыць, прыкмета любові – любіць тых, каго любіць каханы, і быць ворагам яго ворагаў. Чацвёрты аят суры аль-Мумтахана, сэнс якога: „Ібрахім і яго паплечнікі сказалі няверуючым: мы далёкія ад вас і ад вашых ідалаў; пакуль вы не паверыце ў Адзінага Аллаха, варожасць паміж намі будзе працягвацца. Гэты іх прыгожы стан хай будзе вам прыкладам“, паказвае, што гэтая варожасць – умова, каб мець веру, і што любоў да ворагаў Аллаха знішчае веру. Шаноўныя асхабы, якія ўдастоіліся гонару быць у таварыстве Пасланніка Аллаха, вельмі любілі адзін аднаго. Яны былі ворагамі не адзін аднаму, а няверуючым. Гэта даказвае дваццаць дзявяты аят суры аль-Фатх, сэнс якога: „Яны былі ворагамі няверуючых і міласэрнымі адзін да аднаго“» (хазрат Мухаммад Масум, 29-ы ліст).
У пятай частцы кнігі «Kimyâ-i se’âdet» напісана: Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Аснова веры і яе наймацнейшая прыкмета – любіць мусульман і не любіць тых, хто варагуе з мусульманамі». Сэнс боскага загаду Велічнага Аллаха Ісу алейхіс-салям быў такі: «Нават калі б ты здзейсніў пакланенне ўсіх створаных на зямлі і на нябёсах, яно не дасць ніякай карысці, пакуль ты не любіш Маіх сяброў і не варагуеш з Маімі ворагамі». Вернік не павінен любіць тых, хто варагуе з Усявышнім Аллахам, а павінен любіць тых, хто трымаецца ісламу. Гэта ён павінен паказваць словамі, а калі магчыма, і ўчынкамі. Ён не павінен сябраваць з непаслухмянымі і адкрытымі грэшнікамі (фасік), а тых, хто шмат грашыць, павінен старанна пазбягаць. Яшчэ больш ён павінен трымацца далей ад прыгнятальнікаў і ад тых, хто мучыць мусульман. Але тым, хто пакрыўдзіў толькі яго самога, трэба дараваць і цярпліва зносіць іх крыўду; гэта вельмі добра.1 Наш уладар Прарок паведаміў, што правільны шлях – гэта вера, пра якую паведамілі вучоныя Ахль ас-Сунна. Значыць, нам трэба, яднаючыся ў Ахль ас-Сунна, стаць братамі і любіць адзін аднаго. Секты бідату нельга блытаць з чатырма праўдзівымі мазхабамі Ахль ас-Сунна ў дзеяннях. Чатыры мазхабы прызнаюць, што і астатнія – на правільным шляху, і любяць адзін аднаго. А секты бідату раз’ядноўваюць мусульман. Ісламскія вучоныя аднагалосна паведамілі, што гэтыя чатыры праўдзівыя мазхабы нельга аб’ядноўваць. Усявышні Аллах хоча, каб мазхабы ў дзеяннях былі не аб’яднаныя, а асобныя. Так Ён палягчае рэлігію іслам. «Разыходжанне паміж вучонымі маёй уммы – міласэрнасць». Гэты святы хадзіс паведамляе, што такое разыходжанне карыснае.
А ў веравызнанні Усявышні Аллах загадвае адзінства. Сэнс сто трэцяга святога аята суры Алі Імран: «О тыя, хто ўвераваў! Трымайцеся рэлігіі Аллаха. Не раздзяляйцеся!» Тлумачачы гэта, хазрат Абусууд эфендзі сказаў: «Не раздзяляйцеся, як раздзяліліся людзі Пісання, і не адыходзьце ад правільнай веры! Не дзяліцеся, як у эпоху невуцтва (Джахілія) вы біліся адзін з адным!» Хазрат Ібн Хаджар аль-Маккі сказаў: «Прыхільнік бідату – гэта чалавек, чыё веравызнанне адрозніваецца ад веравызнання Ахль ас-Сунна. Кожны, хто прыдумвае штосьці, чаго не ўхваляе іслам, становіцца прыхільнікам бідату». (аль-Фатава аль-хадысія). Тыя, хто верыць паводле веравызнання Ахль ас-Сунна, – Ахль ас-Сунна, а тыя, хто так не верыць, – прыхільнікі бідату (Ахль аль-бідат) або няверуючыя.
Усявышні Аллах задаволены тымі мусульманамі, якія вераць паводле веравызнання Ахль ас-Сунна. Каб верыць так, трэба выканаць шмат умоў.
Некаторыя важныя палажэнні веравызнання Ахль ас-Сунна
1. Трэба верыць у шэсць асноў веры, гэта значыць у існаванне і адзінства Усявышняга Аллаха, у тое, што ў Яго няма ні пары, ні падобнага, у Яго анёлаў, Яго Кнігі, Яго прарокаў, у жыццё ў вечным свеце і ў тое, што дабро і зло, добрае і дрэннае ствараюцца Усявышнім Аллахам. (Яны пералічаны ў «Аманту».) 2. Трэба верыць, што Святы Каран, апошняя Кніга Усявышняга Аллаха, – слова Усявышняга Аллаха. 3. Вернік ніколі не павінен сумнявацца ў сваёй веры. 4. Трэба вельмі любіць усіх шаноўных асхабаў, якія ўверавалі ў нашага Прарока (саллаллаху алейхі ва саллям) і ўдастоіліся гонару бачыць яго пры жыцці. Нельга кепска гаварыць пра яго чатырох халіфаў, пра яго блізкіх сваякоў, Ахль аль-Байт, і пра ніводную з яго шаноўных жонак. 5. Усе шаноўныя асхабы – жыхары Раю. (Рафідыты кажуць: «Усе асхабы, акрамя пяці, – няверуючыя». Аднак у Святым Каране сказана, што ўсе яны – жыхары Раю.)2 6. Абу Бакр ас-Сіддык – найвышэйшы з шаноўных асхабаў.
7. Пакланенне нельга лічыць часткай веры. Вернікаў, якія вераць у загады і забароны Усявышняга Аллаха, але праз ляноту не выконваюць іх, нельга лічыць няверуючымі. (Вахабіты кажуць: «Дзеянні – частка веры; хто не здзяйсняе намаз і робіць харам, той няверуючы».) Тыя, хто не надае значэння хараму, ставіцца да яго лёгка ці насміхаецца з ісламу, губляюць веру. 8. Тых, хто называе сябе людзьмі кіблы (Ахль аль-кібла) і кажа, што верыць ва Усявышняга Аллаха і ў Яго Прарока Мухаммада алейхіс-салям, хоць і мае памылковыя погляды, нельга абвяшчаць няверуючымі (такфір), нельга казаць, што яны няверуючыя. Таму людзей кіблы не абвяшчаюць няверуючымі і не называюць кафірамі. (Аднак вахабіты называюць няверуючымі ўсіх, акрамя сябе.) 9. Трэба здзяйсняць намаз за кожным імамам, пра якога не вядома, што ён адкрыта грашыць. Гэта палажэнне распаўсюджваецца і на эміраў і намеснікаў, якія ўзначальваюць пятнічны і святочны намазы. 10. Мусульмане не павінны паўставаць супраць сваіх кіраўнікоў і ўлады. Паўстанне (хурудж) – гэта ўзнімаць смуту (фітна), а яна прыводзіць да розных бедстваў. Трэба маліцца, каб яны рабілі добрыя справы, і мяккім словам раіць ім адмовіцца ад грахоўных спраў. 11. Пры абдэсце (рытуальным амавенні) і мужчыне, і жанчыне дазволена замест мыцця ног адзін раз правесці мокрай рукой (масх) па местах (скураных шкарпэтках), нават калі няма ніякай слушнай прычыны ці неабходнасці. Масх па босых нагах і па звычайных шкарпэтках не робіцца. 12. Трэба верыць, што Мірадж нашага Прарока (саллаллаху алейхі ва саллям) адбыўся і душой, і целам. Бо ў Мірадж ён адправіўся разам са сваёй дабраславёнай душой і целам. Хто кажа: «Мірадж – гэта стан, гэта значыць ён адбыўся ў сне», той адышоў ад Ахль ас-Сунна. 13. Вера не павялічваецца і не памяншаецца. (Павялічваецца і памяншаецца яе бляск.) 14. Святы Каран не створаны.
«Аснова веры і яе наймацнейшая прыкмета – любіць мусульман і не любіць тых, хто варагуе з мусульманамі» Імам Газалі (рахматуллахі алейх)
15. Усявышні Аллах вышэй за месца. Гэта значыць, казаць і верыць, што нейкае месца – месца Усявышняга Аллаха, няправільна. (Вахабіты кажуць: «Аллах – на небе або на Аршы». Гэта – нявер’е (куфр).) 16. Пытанні ў магіле і пакуты ў магіле – праўда. Пакуты ў магіле будуць і душы, і целу. Наведваць магілы дазволена (джаіз). Істыгаса, гэта значыць прыходзіць да магіл прарокаў і аўлія, маліцца дзеля іх і прасіць у іх дапамогі, – дазволена. (А вахабіты называюць гэта шыркам. Таму сунітаў і шыітаў яны называюць мушрыкамі, гэта значыць няверуючымі.) 17. Утоенае (гайб) ведае толькі Аллах, а калі пажадае, паведамляе пра яго і сваім прарокам і аўлія. 18. Караматы аўлія – праўда. Карамат – гэта незвычайныя з’явы, якія адбываюцца з любімымі рабамі Аллаха: гэта тое, што Усявышні Аллах дае і даруе па-за сваім звычайным парадкам, гэта значыць па-за законамі фізікі, хіміі і біялогіі, і іх так шмат, што іх немагчыма адмаўляць. 19. Той, каго забілі, і той, хто скончыў жыццё самагубствам, памерлі ў свой тэрмін. 20. Прарокі не грашаць. 21. Сёння неабходна належаць да аднаго з чатырох праўдзівых мазхабаў. 22. Першы з прарокаў – Адам алейхіс-салям, а апошні – Мухаммад алейхіс-салям. (Вахабіты адмаўляюць, што хазрат Адам, хазрат Ідрыс і хазрат Шыс былі прарокамі. Яны кажуць, што першы прарок – хазрат Нух. Некаторыя групы, якія называюць сваіх правадыроў расуламі (пасланнікамі), кажуць: «Набі не прыйдзе, а расул прыйдзе». Таму і з’явіліся зіндыкі, якія кажуць: «Я – расул».) 23. Трэба верыць у заступніцтва (шафаат), у мост Сірат, у разлік і ў шалі (мізан). 24. Душа не памірае. Душы памерлых – і мусульман, і няверуючых – чуюць. 25. Трэба верыць у прыкметы Дня ўваскрасення (кіямат), такія як Даджжал, Даббат аль-Ард, прыход хазрат Махды, сыходжанне хазрат Ісы з неба, узыход сонца на захадзе, і ў іншыя прыкметы Дня ўваскрасення, пра якія паведамлена.
Хазрат імам Азам кажа: «У прыкметы Дня ўваскрасення трэба верыць без тлумачэння (тавіл)». Сэнс аднаго святога хадзіса: «Пакуль сонца не ўзыдзе на захадзе, Дзень уваскрасення не настане. Тады ўсе ўвераць, але вера ўжо не прынясе карысці». (Бухары, Муслім)
26. У вечным свеце Усявышні Аллах будзе бачны.
27. Няверуючыя застануцца ў Пекле назаўсёды, і іх пакуты не палегчацца, а наадварот, будуць усё больш узмацняцца.
28. У Дзень уваскрасення прарокі і праведныя, добрыя людзі будуць заступацца. Душы ў магіле чуюць, што робяць і кажуць жывыя.
29. Узнагарода (саваб) за чытанне Святога Карана, за садаку і нават за ўсе нашы пакланенні, адпраўленая душам памерлых, прыносіць ім карысць і палягчае або здымае іх пакуты. Верыць ва ўсё гэта – прыкмета таго, што чалавек належыць да веравызнання Ахль ас-Сунна. (Гэтыя веды ўзяты з кніг «Фікх аль-акбар», «Нухбат аль-лаалі», «Мактубат» імама Раббані, «Рыяд ан-насіхін» і «Фараід аль-фаваід».)
У дзеяннях, гэта значыць у пакланенні, ёсць чатыры праўдзівыя мазхабы. Хазрат Сайід Ахмад Тахтаві ў раздзеле пра забой жывёл (забаіх) свайго каментарыя (хашыя) да кнігі «Дурр аль-мухтар» кажа: «Сёння кожнаму мусульманіну абавязкова (ваджыб) належаць да аднаго з чатырох мазхабаў. Хто не належыць ні да аднаго з чатырох мазхабаў, той адыходзіць ад Ахль ас-Сунна. А хто адыходзіць ад Ахль ас-Сунна, той становіцца заблукалым або няверуючым».
Некаторыя з ворагаў мазхабаў, такія як Ібн Хазм, Шаўкані, Абдух, Рашыд Рыда і Сіддык Хасан, адны – лічачы наследаванне мазхабу (таклід) харамам, другія – змешваючы мазхабы (талфік), завялі многіх мусульман на ілжывы шлях.
Нашы імамы мазхабаў у веравызнанні і ў дзеяннях
Сярод табіінаў, якія вывучылі іслам у шаноўных асхабаў, і табаат-табіінаў, якія вучыліся ў табіінаў, выраслі вялікія імамы, якія ўзвысіліся ў рэлігійных ведах і дасягнулі ступені абсалютнага (мутлак) муджтахіда.3 Яны былі заснавальнікамі мазхабаў у дзеяннях, і пастановы, што вынікалі з іджтыхаду кожнага з іх, называліся мазхабам гэтага вучонага. Мазхабы большасці гэтых вучоных не былі запісаны ў кнігах і таму былі забытыя. Толькі іджтыхады чатырох вялікіх імамаў былі запісаны ў кнігах іх вучнямі, захаваліся і пашырыліся сярод мусульман. Тыя, хто паказвае правільны шлях усім мусульманам на зямлі і дзякуючы каму мы вывучаем шлях Мухаммада алейхіс-салям нязменным і нескажоным, – гэта чатыры вялікія асобы. Яны – нашы імамы мазхабаў у дзеяннях. Першы з іх – імам Азам Абу Ханіфа Нуман ібн Сабіт (радыяллаху анху). Ён – адзін з найвялікшых ісламскіх вучоных. Ён – галава Ахль ас-Сунна. Другі – імам Малік ібн Анас, трэці – імам Мухаммад ібн Ідрыс аш-Шафіі, чацвёрты – імам Ахмад ібн Ханбал (рахматуллахі алейхім аджмаін). Сёння чалавек, які не ідзе ні за адным з гэтых чатырох імамаў, – у вялікай небяспецы. Ён збіўся з правільнага шляху.
Двое з вучняў гэтых чатырох імамаў вельмі ўзвысіліся ў ведах пра веру. Так у веравызнанні з’явілася два мазхабы. Вера, якая адпавядае Святому Карану і святым хадзісам, – гэта вера, пра якую паведамілі гэтыя двое. Менавіта гэтыя двое пашырылі па ўсёй зямлі веды пра веру Ахль ас-Сунна – выратаванай групы (фірка ан-наджыя). Першы – Абу Мансур аль-Матурыды, другі – Абуль-Хасан Алі аль-Ашары (рахматуллахі алейхіма). Гэтыя два імамы паведамілі адну і тую ж веру. Некалькі адрозненняў паміж імі неістотныя. Па сутнасці яны аднолькавыя. Ісламскія вучоныя ўсхваляюцца ў Святым Каране і ў святых хадзісах. У адным святым аяце паводле сэнсу сказана: «Ці роўныя тыя, хто ведае, і тыя, хто не ведае?»4 У іншым святым аяце паводле сэнсу сказана: «О мусульмане! Пытайцеся пра тое, чаго не ведаеце, у тых, хто ведае!»5
«Сёння кожнаму мусульманіну абавязкова (ваджыб) належаць да аднаго з чатырох мазхабаў. Хто не належыць ні да аднаго з чатырох мазхабаў, той адыходзіць ад Ахль ас-Сунна. А хто адыходзіць ад Ахль ас-Сунна, той становіцца заблукалым або няверуючым» Сайід Ахмад Тахтаві (рахматуллахі алейх)
У святых хадзісах сказана:
«Усявышні Аллах пасылае сваю міласць тым мусульманам, якія вучаць людзей дабру, а анёлы і ўсё жывое моляцца за іх».
«У Дзень уваскрасення спачатку будуць заступацца прарокі, потым вучоныя, а потым шахіды».
«О людзі! Ведайце, што веды набываюцца, калі слухаюць вучонага». «Набывайце веды. Набываць веды – пакланенне. Таму, хто вучыць ведам, і таму, хто іх набывае, належыць узнагарода за джыхад».
«Вучыць ведам – тое самае, што даваць садаку. Вучыцца ў вучонага – тое самае, што здзяйсняць тахаджуд».
«Набываць веды – большая ўзнагарода, чым усе дадатковыя пакланенні. Бо гэта карысна і яму самому, і тым, каго ён будзе вучыць».
«Таму, хто набывае веды, каб вучыць іншых, даецца ўзнагарода сіддыкаў».
«Веды – скарб. Ключ да яго – пытацца».
«Набывайце веды і вучыце ім».
«Усё мае крыніцу. Крыніца багабаязнасці (таква) – сэрцы арыфаў».
«Вучыць ведам – адкупленне грахоў».
Ад галавы да ног – выхаванасць і сарамлівасць,
Яго святло – прамень у цемры,
Ён – пячатка прарокаў,
Мой любімы Прарок.
Крыніца прароцтва,
Крыніца міласэрнасці,
Прытулак бяссільных,
Мой любімы Прарок.
На спіне ў яго – пячатка прароцтва,
Ён – найміласэрнейшы з прарокаў,
Ён – прычына заступніцтва,
Мой любімы Прарок.
Адзіны, хто спыніць
Мітусню ў Дзень збору,
Вястун з таго свету,
Мой любімы Прарок.