ආගම අත්හැර යාමේ ව්‍යාපාර
“මාගේ ආදරණීය නබිතුමනි! පවසන්න, ‘නුඹලා අල්ලාහ්ට ප්‍රේම කරන්නේ නම් සහ අල්ලාහ්ද නුඹලාට ප්‍රේම කිරීමට කැමති නම්, මා අනුගමනය කරන්න! මා අනුගමනය කරන අයට අල්ලාහ් ප්‍රේම කරයි.’”
ආල්-ඉ ඉම්‍රාන්: 31
අපගේ නායකයා වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ වසර විසිතුනක නබිත්ව කාලය තුළ, සමස්ත අරාබි අර්ධද්වීපයම සහ විවිධ ස්ථානවලින් බොහෝ ජනයා කණ්ඩායම් වශයෙන් පැමිණ මුස්ලිම්වරුන් බවට පත්වූහ. ඔවුහු අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි විශ්වාසය තැබූ අතර, උන්වහන්සේ එවූ නබිතුමාණන්ගේ සෑම වචනයකටම සහ ක්‍රියාවකටම කීකරු වූහ. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් අපවත්වන විට, එක්ලක්ෂ විසිහතර දහසකට අධික (වෙනත් වාර්තාවකට අනුව, එක්ලක්ෂ පනස් දහසක්) සහාබිවරු පෘථිවිය මත සිටියහ.
සමුගැනීමේ හජ් වන්දනාවෙන් පසුව, අරාබිවරුන් අතරින් සමහර පුද්ගලයෝ තමන් නබිවරුන් යැයි ප්‍රකාශ කළහ. ඔවුන්ගෙන් පළමුවැන්නා වූයේ බනී අන්ස් ගෝත්‍රයේ අස්වද් අල්-අනසීය. ඔහුගේ සැබෑ නම අබහලා ඉබ්නු කඃබ් ය. විවිධ කූට උපක්‍රම මගින් ඔහු යේමනයේ බොහෝ ජනයා රැවටුවේය. නජ්‍රාන්හි ජනතාවද ඔහුව අනුගමනය කළහ. ඔහු සනාආ අල්ලාගෙන දූෂණයේ වළල්ල පුළුල් කළේය. අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් රෝගාතුරව සිටියද, අස්වද් අල්-අනසී වැනි බොරුකාරයන් විසින් සිදු කරන ලද විනාශය මැඩපැවැත්වීමට වැදගත්කමක් දුන්හ. මෙම බොරුකාරයා මරා දැමූ විට, එය වහී (දිව්‍යමය හෙළිදරව්ව) මගින් අපගේ නායකයා වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට හෙළිදරව් කරන ලදී. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ පසුදා තම අස්හාබ්වරුන්ට, “ඊයේ රාත්‍රියේ, බොරුකාර අස්වද් අල්-අනසී අපගේ සහෝදරයෙකු විසින් මරා දමන ලදී” යන ශුභාරංචිය ලබා දුන්හ.
අපගේ නායකයා වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසුව, මුනාෆික්වරුන්ගේ (කුහකයන්ගේ), යුදෙව්වන්ගේ සහ ක්‍රිස්තියානුවන්ගේ පෙළඹවීම් මත කණ්ඩායම් වශයෙන් ඉර්තිදාද් (ආගම අත්හැර යාමේ) ව්‍යාපාර ආරම්භ විය. මෙම ව්‍යාපාර සැලකිය යුතු ලෙස ව්‍යාප්ත විය.
රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් අපවත්වීමෙන් පසුව, සියලුම අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරු (අලයිහිමුර්-රිද්වාන්) ඒකමතිකව හස්‍රත් අබූ බක්‍ර් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමාණන්ව ඛලීෆා ලෙස තෝරා පත් කර ගත්හ.
ඔවුන් මුස්ලිම්වරුන් ලෙස පෙනී සිටියද, තවමත් ඉස්ලාම් දහමට හුරු නොවූ සමහර බෙදුවින් අරාබිවරු, අපගේ නායකයා වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ මරණය අවස්ථාවක් කර ගනිමින්, සමහර ෆර්ද් (අනිවාර්‍ය) ඉබාදත් (නමස්කාරයන්), විශේෂයෙන් සකාත් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට පටන් ගත්හ.
ඔවුන් වෙත රාජකාරිය සඳහා පැමිණි අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරුන්ව ඔවුහු ෂහීද් (ප්‍රාණත්‍යාගී) කළහ. ඔවුහු ඉස්ලාම් දහම අත්හැර දැමූහ. ඔවුහු මුර්තද්වරුන් (ආගම අත්හැර ගිය අය) බවට පත්වූහ. යේමනයෙන් සහ වෙනත් ස්ථානවලින් පැමිණි නිලධාරීහු නරක ආරංචි රැගෙන ආහ. ආගම අත්හැරීමේ අනතුර හදිසියේම වර්ධනය විය. සෑම තැනකම භීෂණය පැතිර ගියේය. මුර්තද්වරුන්ගේ සංඛ්‍යාව හා සසඳන විට මුස්ලිම්වරු ඉතා ස්වල්ප දෙනෙක් වූහ.
අබූ බක්‍ර් අස්-සිද්දීක් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමාණෝ මුර්තද්වරුන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමේ අවදානම භාර ගත්හ. රාත්‍රියේදී, උන්වහන්සේ මදීනාවට පහර දීමට සූදානම් වෙමින් සිටි සතුරාට එරෙහිව ගමන් කර උදෑසන වන තුරු සටන් කළහ. උන්වහන්සේ ඔවුන් සියල්ලන්ම පලවා හැරියහ. ඈතින් සිටි මුර්තද්වරුන්ට එරෙහිව ගමන් කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ තම ඔටුවා පිට නැග ගත්හ.
හස්‍රත් ආයිෂා (රදියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ පැවසුවාය: “අරාබිවරුන් ආගම අත්හැර ගිය ඒ දිනවල මාගේ පියාණන් තම කඩුව ඇද ඔටුවා පිට නැග ගත් විට, හස්‍රත් අලී (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමාණෝ එතුමන් වෙත පැමිණ, එතුමන්ගේ ඔටුවාගේ ලණුව අල්ලාගෙන මෙසේ පැවසූහ: ‘යා රසූලුල්ලාහ්ගේ ඛලීෆාතුමනි! ඔබ කොහේද යන්නේ? උහුද් ගාසාවේදී රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෛහි වසල්ලම්) තුමාණන් පැවසූ දේ මම ඔබට කියන්නම්. එදින උන්වහන්සේ ඔබට මෙසේ පැවසූහ: “ඔබේ කඩුව කොපුවේ දමන්න! ඔබේ මරණයෙන් අපව දවා නොදමන්න!” අල්ලාහ් මත දිවුරමි, ඔබට යමක් සිදුවුවහොත්, ඔබෙන් පසුව මුස්ලිම්වරුන්ට විනයක් සොයාගත නොහැකි වනු ඇත!’” සියලුම අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරු හස්‍රත් අලී (රදියල්ලාහු තආලා අන්හුම් අජ්මඊන්) තුමාණන්ට සහාය දුන්හ. හස්‍රත් ඛලීෆාතුමාණෝ මදීනා අල්-මුනව්වරාවට ආපසු පැමිණියහ. උන්වහන්සේ ආගම අත්හැර ගිය අයට එරෙහිව හමුදා යැවූහ.
පළමුව, ඛලීෆාතුමාණෝ මදීනාවට ආසන්න ගෝත්‍ර හතරකට එරෙහිව ගමන් කර ඔවුන් යටත් කර ගත්හ. ඉන්පසු උන්වහන්සේ ගෝත්‍ර එකොළහකට හමුදා යැවූහ. ඔවුන්ගෙන්, ඉක්‍රිමාගේ අණ යටතේ සිටි හමුදාවට යමාමා හි මුසෙයිලමාගේ සෙබළුන් හතළිස් දහසකට එරෙහිව නැගී සිටීමට නොහැකි විය. ඛලීෆාතුමාණෝ උදව් සඳහා ඛාලිද් ඉබ්නු වලීද්ව යැවූහ. ඛාලිද්, තලීහා ඉබ්නු හුවෙයිලිද්, සුජාහ් බින්ත් හාරිත් සහ මාලික් ඉබ්නු නුවෙයිරා විනාශ කර මදීනාවට ආපසු පැමිණියේය. ඔහු යමාමා හිදීද ජයග්‍රාහී විය. ඔහු මුර්තද්වරුන් විසි දහසක් මරා දැමුවේය. මුස්ලිම්වරුන් දෙදහසකට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් ෂහීද් වූහ. අම්‍ර් ඉබ්නු ආස්, ඛුසාආ ගෝත්‍රය ඊමාන් (විශ්වාසය) වෙත ගෙන ආවේය. අලා ඉබ්නු හද්‍රමී බහරේනයේ දරුණු ලෙස සටන් කර මුර්තද්වරුන් පලවා හැරියේය. හුසෙයිෆා, අර්ෆජා සහ ඉක්‍රිමා ඕමාන් සහ බහරේනයේ එක්සත්ව මුර්තද්වරුන් පරාජය කළහ. ඔවුහු මුර්තද්වරුන් දස දහසක් මරා දැමූහ. ඛලීෆාතුමාණෝ ඛාලිද් ඉබ්නු වලීද්ව ඉරාකය දෙසට යැවූහ. ඔහු හීරා වෙතින් රන් ජිස්‍යා ලක්ෂයක් ලබාගෙන හුර්මුස්ගේ අණ යටතේ සිටි ඉරාන හමුදාව පරාජය කළේය.ඔහු බස්‍රාහිදී තිස් දහසක හමුදාවක් විනාශ කළේය. උදව්වට පැමිණි සතුරු හමුදාවෙන් කාෆිර්වරුන් (අවිශ්වාසවන්තයින්) හැත්තෑ දහසක් මරා දමන ලදී. ඉන්පසු ඔහු විවිධ සටන් මගින් විශාල නගර අල්ලා ගත්තේය. ඛලීෆාතුමාණෝ මදීනාවේ හමුදාවක් එක්‍රැස් කර අබූ උබයිදාව දමස්කසය දෙසටත්, අම්‍ර් ඉබ්නු ආස්ව පලස්තීනයටත් යැවූහ. ඉන්පසු ඔහු යසීද් ඉබ්නු අබූ සුෆ්‍යාන්ව ශක්තිමත් කිරීමක් ලෙස දමස්කසයට යැවීය. ඊළඟට, ඔහු සෙබළුන් එක්‍රැස් කර තම සහෝදරයා වන යසීද්ට උදව් කිරීම සඳහා හස්‍රත් මුආවියාගේ අණ යටතේ ඔවුන්ව යැවීය. ඔහු ඉරාකයේ සිට ඛාලිද් ඉබ්නු වලීද්ව ද දමස්කසයට යැවීය. ඛාලිද් තම සෙබළුන්ගෙන් සමහරෙකු මුසන්නා හි තබා බොහෝ සටන් සහ ජයග්‍රහණවලින් පසු සිරියාවට පැමිණියේය. ඉස්ලාමීය සෙබළුන් එක්සත්ව අජ්නාදයින්හිදී මහා රෝම හමුදාව පරාජය කළහ. දිගු හා දරුණු සටන්වලින් පසු, හතළිස් හය දහසක ඉස්ලාමීය හමුදාව යර්මුක්හිදී හෙරක්ලියස්ගේ දෙලක්ෂ හතළිස් දහසක සෙබළුන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණය කළේය. රෝම සෙබළුන් ලක්ෂයකට අධික සංඛ්‍යාවක් මරා දමන ලදී. මුස්ලිම්වරුන් තුන්දහසක් ෂහීද් වූහ. මෙම සටනේදී මුස්ලිම් කාන්තාවන්ද සටන් කළහ. සේනාධිනායක හස්‍රත් ඛාලිද් ඉබ්නු වලීද් සහ සේනාංකාධිපති හස්‍රත් ඉක්‍රිමා වෙතින් විස්මිත වීරත්වයක් දක්නට ලැබුණි. මේ සියලු ජයග්‍රහණ සිදු වූයේ ඛලීෆාතුමාණන්ගේ ධෛර්‍යය, දක්ෂතාවය, විශිෂ්ට කළමනාකාරීත්වය සහ ආශිර්වාදයෙනි.
“අබූ බක්‍ර් නොසිටියේ නම්, මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ මරණයෙන් පසු උම්මහ් අල්-මුහම්මද් විනාශ වන්නට තිබුණි!”
අබූ හුරයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු)
හස්‍රත් අබූ බක්‍ර් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමාණන්ගේ උත්තරීතර අධිෂ්ඨානය, නොසැලෙන කැමැත්ත සහ හමුදාව තුළ එතුමන් සිදුකළ නිවැරදි සැකසුම් මගින්, රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසු මුළු අරාබි අර්ධද්වීපය පුරා ගින්නක් සේ පැතිර ගිය කෝලාහල සහ ආගම අත්හැරීමේ ව්‍යාපාර වසරක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ මැඩපවත්වන ලදී.හස්‍රත් උමර් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමාණෝ උසාමාගේ හමුදාව සිරියාවට යැවීමට සහ කෝලාහල වැළැක්වීමට විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන්හ. අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු සුහයිල් තම දේශනා මගින් බොහෝ දෙනෙකු ආගම අත්හැරීමෙන් වළක්වා ගත්තේය. අබූ දුජානා ද සිදුවීම් මැඩපැවැත්වීම සඳහා විශාල කාර්‍යභාරයක් ඉටු කළේය. නුඃමාන් ඉබ්නු මුකර්‍රින් සහ ඛාලිද් ඉබ්නු සඊද් මුර්තද්වරුන්ට එරෙහි සටන්වලට සහභාගී වී විශාල සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්හ. මෙලෙස, ආගම අත්හැරීමේ අසමගිය වර්ධනය වීමට ඉඩ නොදීමෙන්, විශාල විපතක් වළක්වා ගන්නා ලද අතර ඉස්ලාමයේ එකමුතුකම දෙදරුම් කෑමට ඉලක්ක කරගත් විශාල අසමගියේ ගින්නක් නිවා දමන ලදී.
කෙසේ වෙතත්, ආගම අත්හැරීමට උත්සාහ කර, විවෘතව තම අරමුණු ඉටු කර ගත නොහැකි බව වටහා ගත් සමහර පුද්ගලයෝ පසුකාලීන කැරලි ගැසීම්වලට ද සහභාගී වූහ. ඔවුහු මුස්ලිම්වරුන් අතර ආගමික හා දේශපාලනික භේද ඇති කළහ. ඉස්ලාමීය ඉතිහාසයේ, එම සිදුවීම්වලින් පසුව, “ඉර්තිජා (ප්‍රතිගාමීත්වය) සහ මුර්තජි (ප්‍රතිගාමියා)” යන යෙදුම් ආගම අත්හැරීම, ආගමෙන් ඉවත් වීම සඳහා භාවිතා කිරීමට පටන් ගැනුණි. හස්‍රත් අබූ බක්‍ර් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමාණෝ මුර්තද්වරුන්ට එරෙහි සටනට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දුන්හ. එතරම් තීක්ෂණ බුද්ධියක් ඇති පුද්ගලයෙකු නොසිටියේ නම්, එම අනතුර මුළු අරාබිය පුරාම පැතිර යනු ඇත. ඒ මත, මුස්ලිම්වරුන්ගේ මව වන හස්‍රත් ආයිෂා අස්-සිද්දීකා (රදියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය: “රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් අපවත්වූ විට, අරාබිවරු ආගම අත්හැර ගියහ. කුහකකම ඉස්මතු විය. මාගේ පියාණන්ට සිදු වූ විපත් කඳු මතට පැමිණියේ නම් ඒවා කුඩු කර දමනු ඇත.”1
හස්‍රත් අබූ හුරෙයිරා (රදියල්ලාහු අන්හු) මෙසේ පැවසූහ: “අබූ බක්‍ර් (රදියල්ලාහු අන්හු) නොසිටියේ නම්, මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ මරණයෙන් පසු උම්මතුල් මුහම්මද් (මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ උම්මතය) විනාශ වනු ඇත!”2 එතුමාණෝ තවදුරටත් මෙසේ පැවසූහ: “වෙනත් දෙවියෙකු නොමැති අල්ලාහ් මත දිවුරමි, අබූ බක්‍ර් (රදියල්ලාහු අන්හු) ඛලීෆා පදවිය භාර නොගත්තේ නම්, සර්වබලධාරී අල්ලාහ්ට නමස්කාර කරන කිසිවෙකු නොසිටිනු ඇත!” මෙය එතුමාණෝ තුන් වරක් පුනරුච්චාරණය කළහ.
අබූ රජා අල්-උතාරිදී මෙසේ පැවසුවේය: “මා මදීනාවට ඇතුළු වූ විට, මිනිසුන් එක්‍රැස් වන අයුරු දුටුවෙමි, එක් මිනිසෙක් තවත් මිනිසෙකුගේ නළල සිප ගනිමින්, ‘මා ඔබ වෙනුවෙන් කැපවේවා! වල්ලාහි, ඔබ නොසිටියේ නම්, අපි නියත වශයෙන්ම විනාශ වන්නෙමු!’ යැයි පවසනු මම දුටුවෙමි. මම ඇසුවෙමි, ‘සිපගන්නා සහ සිපගනු ලබන්නා කවුද?’ සමහර අය පිළිතුරු දුන්හ, ‘ආගම අත්හැර ගිය අයට එරෙහිව එතුමන් කළ යුද්ධය නිසා, උමර් (තුමාණෝ) අබූ බක්‍ර් (තුමාණන්ගේ) හිස සිඹිති.’”3
හස්‍රත් ආයිෂා (රදියල්ලාහු අන්හා) එම දින විස්තර කරන්නේ මෙසේය: රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් අපවත්වීමෙන් පසු, බොහෝ අරාබි ගෝත්‍ර ආගම අත්හැර ගියහ. මුස්ලිම්වරු ශීත රාත්‍රියක වර්ෂාවකට හසුවූවාක් මෙන් කම්පනයට පත්වූහ. එපමණක් නොව, ඒ වන විට බොහෝ මක්කම වැසියන් ඉස්ලාම් දහම අත්හැරීමට සූදානම් වෙමින් සිටියහ.
හස්‍රත් සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර් (රදියල්ලාහු අන්හු) කඃබාවේ දොරටුව අසල සිටගෙන මක්කම වැසියන්ට ආමන්ත්‍රණය කළේය. ඔහු බලවත් දේශනයක් කර ඔවුන්ගේ සැක දුරු කර, ඔවුන් ආගම අත්හැරීමෙන් වැළැක්වීය. ඔහු ඔවුන්ට මෙසේ පැවසුවේය:
“යා මක්කම වැසියනි! ඔබ මුස්ලිම්වරුන් බවට පත් වූවන්ගෙන් අවසානයට එක් වූවන්‍ය. ආගම අත්හැර ඉස්ලාම් දහමෙන් ඉවත් වන අයගෙන් පළමුවැන්නන් නොවන්න! වල්ලාහි, සර්වබලධාරී අල්ලාහ්, රසූල් අලයිහිස්සලාම් පැවසූ පරිදි මෙම කාරණය නියත වශයෙන්ම සම්පූර්ණ කරනු ඇත! මා දැන් සිටින ස්ථානයේ තනිව සිටියදී උන්වහන්සේ, ‘මා සමඟ ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහ් පවසන්න, එවිට අරාබිවරුන් ඔබව ආදර්ශයට ගෙන මුස්ලිම්වරුන් වනු ඇති අතර අරාබි නොවන අය ඔබට ජිස්‍යා ගෙවනු ඇත!’ යැයි පවසනු මම දුටුවෙමි. අල්ලාහ් මත දිවුරමි, සීසර්ගේ සහ ඉරාන ෂාවරයාගේ නිධන් අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයෙහි වැය කරනු ඇත!’
සමච්චල් කළවුන් සකාත් සහ සදකා එකතු කරන්නන් බවට පත්වූ අයුරු ඔබ දැක ඇත. වල්ලාහි, ඉතිරියද සැබෑ වනු ඇත! වල්ලාහි, හිරු උදාවී බැස යන තාක් කල් මෙම දහම පවතින බව මම හොඳින් දනිමි. ඔබ අතර සිටින එම මිනිසුන්ට ඔබව රැවටීමට ඉඩ නොදෙන්න! එම මිනිසුන්ද මා දන්නා දේ දනිති.
කෙසේ වෙතත්, හාෂිම් පුත්‍රයන් කෙරෙහි ඔවුන්ගේ ඊර්ෂ්‍යාව ඔවුන්ගේ හදවත් මුද්‍රා තබා ඇත.
ජනතාවනි! කුරෙයිෂ්වරුන් අතර ගොඩබිමෙහි සහ මුහුදෙහි වැඩිම යාත්‍රා සංඛ්‍යාවක් ඇත්තේ මටය. ඔබේ නායකයාගේ අණට කීකරු වී ඔබේ සකාත් ඔහුට ගෙවන්න.
ඉස්ලාම් දහම අවසානය දක්වා නොපැවතුණහොත්, ඔබේ සකාත් ආපසු ගෙවීමට මම සහතික වෙමි!” ඔහු එසේ පවසා හැඬුවේය. මේ නිසා ජනතාව සන්සුන් වූහ.4
හුජ්රා අස්-සආදත් / මස්ජිද් අන්-නබවි
හුජ්රා අස්-සආදත් / මස්ජිද් අන්-නබී
අපගේ ආදරණීය නබි (අලෛහිස්සලාතු වස්සලාම්) තුමාණන්ගේ සහ උන්වහන්සේගේ අස්හාබ්වරුන් අතරින්, මුස්ලිම්වරුන්ගේ අතිශයින්ම ප්‍රිය වූ, හස්‍රත් අබූ බක්‍ර් සහ හස්‍රත් උමර් (රදියල්ලාහු අන්හුමා) තුමන්ලාගේ ශුද්ධ වූ සොහොන් කොත්වල ඉදිරිපස දර්ශනය, එනම් කිබ්ලා දෙස.
හස්‍රත් සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර් තුමා තම බලවත් කථාවෙන් මක්කම වැසියන් (ඉස්ලාමීය) ඇදහිල්ල අත්හැරීමෙන් වළක්වාලූ විට, මක්කමේ ආණ්ඩුකාරවරයා වූ අත්තාබ් ඉබ්නු අසීද් තුමාට (ප්‍රසිද්ධියට) පැමිණීමට හැකි විය. සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර් තුමා බද්‍ර් සටනේදී අල්ලාගත් සිරකරුවන් අතර විය. හස්‍රත් උමර් තුමා ඔහුව මරා දැමීමට අපේක්ෂා කළේය. එකල, අපගේ නායකයාණන් වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ හස්‍රත් උමර් තුමාට මෙසේ පැවසූහ: “ඔබ ඔහුව මරා දැමීමට කැමති ඇයි? ඔහුව අත්හරින්න, සමහරවිට අල්ලාහ් ඔබව සතුටු කරන ස්ථානයකට ඔහුව ගෙන එනු ඇත. ඔහු ජනතාව අමතනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකිය!” (පසුව) පෙනී ගියේ හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් මගින් ප්‍රකාශ කරන ලද ශුභාරංචිය වූයේ, සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් ගෞරවනීය ස්ථානයකදී කරන ලද මෙම කථාව බවයි.5
සුහයිල් තුමාගේ කථාව ගැන හස්‍රත් උමර් තුමාට ආරංචි වූ විට, අප නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් හස්‍රත් සුහයිල් තුමා ගැන පැවසූ වචන එතුමාට සිහිපත් වූ අතර, අප නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් නොසිටි අවස්ථාවේදී, “ඔබ සැබවින්ම රසූලුල්ලාහ් (අල්ලාහ්ගේ දූතයා) බවට මම සාක්ෂි දරමි!” යැයි පැවසීම වළක්වා ගත නොහැකි විය.6
“ඔබ සැබවින්ම රසූලුල්ලාහ් බවට මම සාක්ෂි දරමි!”
හස්‍රත් උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු)
ඔබගේ ප්‍රේමය සියලු පීඩාවන්ට සුවයයි, යා රසූලල්ලාහ්,
ඔබගේ ද්වාරයයි අවශ්‍යතා සපුරාලන තැන, යා රසූලල්ලාහ්.
ඔබගේ නූර් (දිව්‍යමය ආලෝකය) දුටු දෑස් සඳ තරු දෙස නොබලනු ඇත,
ඔබගේ නූර් නිසා රැය ද දහවල ද දීප්තිමත්‍ය, යා රසූලල්ලාහ්.
ඔබගේ දහදියෙන් රෝස මල් පිපේ, ඔබගේ වචන වලින් මී පැණි වෑහේ,
ඔබ නිසා රෝගී හදවත් සුවපත් වේ, යා රසූලල්ලාහ්.
ඔබ පාදිෂාවරුන්ගේ (රජවරුන්ගේ) හබීබ් (ඉතාමත් ප්‍රියතමයා) ය, ඔබ රෝගීන්ගේ සුව කරන්නා ය,
ඔබගේ මැදිහත් වීම පව්කාරයන්ගේ සතුටයි, යා රසූලල්ලාහ්
සඳ, හිරු සහ තරු සත ඔබව පැහැදිලිව වර්ණනා කරයි,
ඔබගේ වචනයෙන් වෙන් වූ වචනයක් වරදකි, යා රසූලල්ලාහ්.
ෂෛතාන් ඔබට ඊර්ෂ්‍යා කරයි, ඒ මෝඩයා වංචනික විය,
ඉද්‍රීස් (අලෛහිස්සලාම්) තුමා උසස්‍ය, මක්නිසාද යත් ඔහු ඔබට ආදරය කරන බැවිනි, යා රසූලල්ලාහ්.
ඔවුහු පස්වේලෙහි (අසාන්) කියමින් ඔබගේ සුන්නාහ්ව පවත්වාගෙන යති,
මෙම ඇමතුමට පිළිතුරු දෙන කවරෙකුට වුවද, ආරාධනය ඔහුටය, යා රසූලල්ලාහ්.
කටු පඳුරු සේද ඇන්දේය, සුන්දර අය සුවඳ ගැල්වූහ,
ඔබගේ දුක් වේදනා ඇදහිලිවන්තයන්ගේ ශෝකයයි, යා රසූලල්ලාහ්.
යූසුෆ් අල්-කෙනාන් (අලෛහිස්සලාම්) තුමා ඉතා සුළු මුදලකට රහසින් විකුණනු ලැබීය,
ඔබව දැකීම මට ජීවිත දහසක් වටී, යා රසූලල්ලාහ්.
එතුමාණන්ගේ (වෙනත් නබිවරයෙකුගේ) ආශීර්වාද ලත් සොහොන නූර් (ආලෝකය) මගින් පෝෂණය වූවන්ගෙන් පිරී පොළොව මත ඇත,
නමුත් ඔබගේ ආත්මය අහස්හි දෘශ්‍යමානය, යා රසූලල්ලාහ්.
දාවූද් (අලෛහිස්සලාම්) තුමාගේ පිට මත ඇත්තේ ඔබගේ රාජ්‍ය සළුවයි, ඉබ්‍රාහීම් (අලෛහිස්සලාම්) තුමාගේ මේසය මත ඔබගේ ආශීර්වාදයයි,
මූසා (අලෛහිස්සලාම්) තුමාගේ අතෙහි ඔබගේ පාඩම සැරයටියයි, යා රසූලල්ලාහ්.
ඔබගේ ස්ථානය කඃබා අල්-සම්සම් ය, එය සැමවිටම ස්ථිරව හා ශක්තිමත්ව පවතිනු ඇත,
ඛිදිර් (අලෛහිස්සලාම්) තුමා සැමවිටම ඔබගේ උම්මාවට (ප්‍රජාවට) අත දෙයි, යා රසූලල්ලාහ්.
ෂය්‍යාද් අල්-හම්සා එම ෂාහ් (රජු - නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්) ගෙන් ශෝකයෙන් ගැලවීම ඉල්ලා සිටී,
ඔබව වර්ණනා කිරීම අල්ලාහ්ගෙන් ලද තෑග්ගකි, යා රසූලල්ලාහ්.
ෂය්‍යාද් අල්-හම්සා
මදීනා අල්-මුනව්වරා හි පිහිටි ජන්නත් අල්-බකී සුසාන භූමිය යනු, අස්හාබ් අල්-කිරාම් (රළියල්ලාහු අන්හුම්) දහස් ගණනකගේ සොහොන් පිහිටා තිබූ සුසාන භූමියයි. මෙහි තිබූ සියලුම අලංකාර සොහොන් ගෙවල් සහ සොහොන් කඩා දමා, අවාසනාවකට මෙන් තැනිතලාවක් බවට පත් කර ඇත.
සෙමින්
අස්‍රාඊල් (මරණයේ දූතයා) ඔබ වෙත පැමිණෙන විට,
කකුල් සහ අත් සෙමින් බිඳී යනු ඇත.
මව්ලා (අල්ලාහ්) දහම සහ ඊමාන් (විශ්වාසය) ලබා දේවා,
ඔබගේ දෑසින් කඳුළු ගංඟාවක් සෙමින් ගලා යයි.
ඉහළින් පියාඹන හදවත දිනක වෙහෙසට පත් වනු ඇත,
ඒ සඳහා දිනක තරාදියක් පිහිටුවනු ඇත.
සෑම කෙනෙකුම කළ දේ දිනක අසනු ඇත,
යා රබ්බී (මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි), දිව සෙමින් චලනය වේවිද?
ඔබ සැමවිටම ඔබගේ නෆ්සයට (ආත්මයේ ආශාවන්ට) කීකරු විය, පශ්චාත්තාප නොවීය,
ඔබ සොයාගත් දේ අනුභව කළේය, ස්තූති නොකළේය.
අවසානයේ, ඔබ මෙම කළු පසට පැමිණ ඇත,
ඔබගේ දෑත් ලෝකයෙන් සෙමින් ඉවත් වනු ඇත.
ඔවුන් ඔබගේ සොහොන මත ගලක් තබනු ඇත,
ඔබ පස් මිටක් මත හිස තබනු ඇත.
පියා පුත්‍රයාවත්, සහෝදරයා තම සහෝදරයාවත් නොදකිනු ඇත,
එය ආපසු හැරෙන්නේ නැත; මාර්ගය සෙමින් ගමන් කරයි.
ඔවුන් කාෆූර් (කපුරු) සමඟ මඳ උණුසුම් ජලය තබනු ඇත,
ඔවුන් ඒ සියුමැලි සිරුර සම්පූර්ණයෙන්ම නිරුවත් කරනු ඇත.
ඔබගේ අසල්වැසියන්ට ඔබගේ මරණය ආරංචි වනු ඇත,
ඔබගේ මිතුරන් සෙමින් ආපසු යනු ඇත.