БІТВА ПРЫ УХУДЗЕ

Хто аддасць гэтаму мечу належнае?

У гарачы момант, калі ніводзін з бакоў не мог устаяць на месцы, наш любімы Прарок паказаў меч, які трымаў у руцэ і на якім быў напісаны такі бейт:

У баязлівасці – ганьба, у руху наперад – гонар і пашана.
Страхам чалавек ад лёсу (кадар) не ўратуецца.

І пачулася, як ён запытаўся: «Хто возьме ў мяне гэты меч?» Пачуўшы гэта, многія з шаноўных асхабаў адначасова працягнулі рукі, каб узяць яго. Наш Прарок зноў сказаў: «Хто возьме яго, каб аддаць яму належнае?» Тады шаноўныя асхабы змоўклі і стрымаліся. Зубайр ібн Аўвам, які гарача хацеў атрымаць гэты меч, сказаў: «Я вазьму, о Пасланнік Аллаха». Наш Прарок не даў меча хазрат Зубайру. Не прыняў наш Прарок і просьбаў Абу Бакра, Умара і Алі (радыяллаху анхум).

Абу Дуджана запытаўся: «О Пасланнік Аллаха! Што належыць гэтаму мечу?» Наш любімы Прарок адказаў: «Належнае яму – біць ім ворага, пакуль ён не сагнецца і не скрывіцца. Належнае яму – каб ты не забіў ім мусульманіна і не ўцёк з ім ад няверуючых. Каб ты біўся ім на шляху Аллаха, пакуль Усявышні Аллах не дасць табе перамогу або смерць шахіда». Абу Дуджана сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Я бяру яго, каб аддаць яму належнае». І наш Прарок аддаў яму меч, які трымаў у руцэ.14

Абу Дуджана (радыяллаху анху) быў вельмі смелы і адважны, а на полі бітвы паводзіў сябе вельмі хітра і цалкам трымаўся святога хадзіса: «Вайна – гэта хітрасць».15 Узяўшы меч, хазрат Абу Дуджана, чытаючы вершы, пайшоў да поля бітвы горда, з годнасцю і пыхай. На ім не было нічога, акрамя кашулі і чырвонай чалмы на галаве.

Такая хада хазрат Абу Дуджаны не вельмі спадабалася шаноўным асхабам. Тады наш уладар Прарок сказаў: «Гэта хада, якая выклікае гнеў Усявышняга Аллаха, акрамя такіх месцаў (палёў бітвы)», – і паведаміў гэтым, што горда хадзіць дазволена толькі перад ворагам.

Халід ібн Валід, які больш не мог чакаць, рушыў з радоў ідалапаклоннікаў у атаку з воінамі, што былі пад яго камандаваннем. Тады наш любімы Прарок даў загад атакаваць і шаноўным асхабам, якія не маглі ўстаяць на месцы. У адно імгненне поле бітвы напоўнілася воклічамі «Аллаху акбар!» Наперадзе ўсіх, на чале атрадаў без кальчуг, хазрат Хамза пачаў сячы мячамі, што трымаў у руках, кожнага няверуючага, які трапляўся яму. Атрады Халіда ібн Валіда, якія наступалі з вялікім запалам, адразу былі адкінутыя назад. Тады Халід ібн Валід, каб прайсці праз праход і ўдарыць ззаду, зрабіў вялікі абыход і падышоў да ўзгорка Айнайн. Але хазрат Абдуллах ібн Джубайр і пяцьдзясят адважных воінаў пад яго камандаваннем адкінулі іх градам стрэл.

Цяпер бітва разгарэлася. Абодва бакі біліся з усёй сілы. Кожны асхаб, змагаючыся прынамсі з чатырма ідалапаклоннікамі, імкнуўся прабіцца наперад.

«О мае асхабы! Тым, каго мала, цяжка біцца з ворагам. Калі яны праявяць стойкасць і стараннасць, Усявышні Аллах дасць ім палёгку» Святы хадзіс

Хазрат Хамза, з аднаго боку, выгукваў: «Аллаху акбар! Аллаху акбар!», а з другога казаў: «Я – леў Усявышняга Аллаха!» – і прасоўваўся наперад, сякучы ворагаў. Сафван ібн Умайя, азіраючы поле бітвы, казаў тым, хто быў побач: «Дзе Хамза? Пакажыце мне яго». Раптам ён убачыў чалавека, які біўся двума мячамі, і запытаўся: «Хто гэта б’ецца?» Тыя, хто быў побач, адказалі: «Гэта той, каго ты шукаеш! Гэта Хамза!» Сафван сказаў: «Да сённяшняга дня я не бачыў іншага чалавека, які б так заўзята і бясстрашна кідаўся забіваць свой уласны народ».

Калі бітва была ў самым разгары, Зубайр ібн Аўвам з мухаджыраў, засмучаны тым, што меч не далі яму, сказаў сам сабе: «Я прасіў меч у Пасланніка Аллаха, але ён даў яго Абу Дуджану. А я ж сын яго цёткі Сафіі. Ды яшчэ я з курайшытаў. І я ж папрасіў першы. Пайду пагляджу, што такога большага за мяне зробіць Абу Дуджана». Пасля гэтага ён пачаў сачыць за Абу Дуджанам. Хазрат Абу Дуджана, выгукваючы такбір «Аллаху акбар!», біў і забіваў кожнага ідалапаклонніка, які яму трапляўся. Адзін з самых лютых ідалапаклоннікаў, велізарны чалавек, увесь закаваны ў браню так, што былі відаць толькі вочы, сустрэўся з Абу Дуджанам. Спачатку ён сам напаў на хазрат Абу Дуджану. Абу Дуджана закрыўся ад удару шчытом. Меч ідалапаклонніка ўвяз у шчыце Абу Дуджаны. Той тузаў меч, але не мог яго выцягнуць. Цяпер настала чарга Абу Дуджаны. Адным ударам меча ён забіў свайго праціўніка.

Пасля гэтага Абу Дуджана, валячы кожнага няверуючага, які трапляўся яму на шляху, дайшоў аж да жанчын, якія ля падножжа гары падбухторвалі ідалапаклоннікаў сваімі бубнамі. Але, ужо ўзняўшы меч, ён перадумаў забіваць Хінд, жонку Абу Суф’яна.16 Убачыўшы гэта, Зубайр ібн Аўвам сказаў сам сабе: «Аллах і Яго Пасланнік лепш за мяне ведаюць, каму трэба было аддаць меч». І дадаў: «Клянуся Аллахам, я не бачыў нікога, хто б біўся і сек лепш за яго».

Мікдад ібн Асвад, Зубайр ібн Аўвам, хазрат Алі, хазрат Умар, Талха ібн Убайдуллах і Мусаб ібн Умайр былі як непрыступныя крэпасці. Славутыя асхабы, бачачы, што наш уладар Прарок б’ецца зусім блізка ад ворага і зноў і зноў кідаецца ў атаку, не маглі ўстаяць на месцы. Баючыся, што Пасланніку Аллаха могуць прычыніць шкоду, яны збіраліся вакол яго і не давалі закаванаму ў браню ворагу ні хвіліны перадыху. У гэты час убачылі, што хазрат Абдуллах ібн Амр загінуў шахідам. Гэта быў першы шахід Ухуда. Убачыўшы, што ён стаў шахідам, яго сябры, як ільвы, дзеля задавальнення Усявышняга Аллаха кінуліся ў самую гушчу ворагаў.

У момант, калі бітва была асабліва жорсткай, сустрэліся хазрат Абдуллах ібн Джахш, сімвал адвагі, і хазрат Саад ібн Абі Ваккас, найлепшы з лучнікаў. Абодва былі параненыя ў некалькіх месцах. Хазрат Саад ібн Абі Ваккас расказвае: «Гэта быў адзін з самых цяжкіх момантаў бітвы пры Ухудзе. Раптам Абдуллах ібн Джахш падышоў да мяне, узяў мяне за руку і пацягнуў да падножжа скалы. І сказаў мне: „Цяпер ты памаліся тут, а я буду казаць «Амін». Потым памалюся я, а ты кажы «Амін»!“ Я сказаў: „Добра“. І я памаліўся так: „О мой Аллах! Пашлі мне вельмі моцных і заўзятых ворагаў. Дай мне біцца з імі не на жыццё, а на смерць. Дай мне забіць іх усіх. Дай мне вярнуцца дадому газі (пераможцам)“. На гэтую маю малітву ён усім сэрцам сказаў «Амін».

Потым ён і сам пачаў маліцца: „О мой Аллах! Пашлі мне магутных ворагаў, каб я біўся з імі не на жыццё, а на смерць. Дай мне аддаць належнае джыхаду. Дай мне забіць іх усіх. А напрыканцы няхай хто-небудзь з іх зробіць мяне шахідам. Потым няхай ён адрэжа мне губы, нос і вушы. Дай мне паўстаць перад Табой заліты крывёй. Калі Ты запытаешся: «Абдуллах! Што ты зрабіў са сваімі губамі, носам і вушамі?» – дай мне адказаць: «О мой Аллах! Я ўчыніў імі шмат правінаў, не ўжываў іх так, як належала. Мне было сорамна прынесці іх да Цябе. Я прыйшоў, пакрыты пылам і зямлёй бітвы, у якой быў мой любімы Прарок»“. Маё сэрца не хацела казаць «Амін» на такую малітву. Але паколькі ён гэтага хацеў і паколькі я загадзя паабяцаў, я неахвотна сказаў: „Амін“.

Потым мы выхапілі мячы і працягвалі бітву. Мы абодва забівалі кожнага, хто трапляўся перад намі. Абдуллах вельмі адважна кідаўся ў атаку і разладжваў рады ворагаў. Зноў і зноў ён біў ворага і з невычэрпным жаданнем стаць шахідам кідаўся ў новую атаку. Калі ён біўся з воклічамі „Аллаху акбар! Аллаху акбар!…“, яго меч зламаўся. У гэты момант наш любімы Прарок падаў яму галінку фінікавай пальмы і загадаў працягваць бітву. Гэтая галінка цудам (муджыза) ператварылася ў меч, і Абдуллах працягваў біцца з кожным, хто трапляўся яму. Шмат ворагаў ён забіў. Пад канец бітвы ад стрэл ідалапаклонніка па імені Абуль-Хакам ён дасягнуў жаданай смерці шахіда. Калі ён загінуў шахідам, няверуючыя накінуліся на яго цела і адрэзалі яму нос, губы і вушы. Усё яго цела было заліта крывёй».

Сярод муджахідаў быў Казман, які, зламаўшы ножны свайго меча, сказаў: «Памерці значна лепш, чым уцячы!» – і з аголеным мячом кінуўся ў гушчу ідалапаклоннікаў. Казман праявіў шмат адвагі і мужнасці. Адзін ён забіў сем ці восем няверуючых. Нарэшце яго паранілі, і ён упаў на зямлю. Шаноўныя асхабы здзіўляліся яго адвазе, а калі расказалі пра гэта нашаму ўладару Прароку, той сказаў: «Гэты чалавек – з жыхароў Пекла». Хазрат Катада ібн Нуман падышоў да Казмана і сказаў: «О Казман! Няхай смерць шахіда будзе табе дабраславёнай!» Казман адказаў: «Я біўся не з руплівасці да рэлігіі. Я біўся, каб курайшыты не прыйшлі ў Медыну і не знішчылі мой фінікавы гай!» Потым ён пракалоў сабе стралой вены на запясці і скончыў жыццё самагубствам. Так стала зразумелая мудрасць слоў нашага ўладара Прарока: «Гэты чалавек – з жыхароў Пекла!»

Ад самага пачатку бітвы ўсе шаноўныя асхабы на чале з Уладаром сусветаў, нашым любімым Прарокам, вялі вялікую барацьбу. Магутнымі атакамі яны адкінулі войска ідалапаклоннікаў назад. Перад такой адвагай муджахідаў натоўп ідалапаклоннікаў, якія прасілі карысці і дапамогі ў ідалаў, зробленых імі з каменю і дрэва, і пакланяліся ім з воклічамі «Лат, Узза, Хубал!», разладзіўся і кінуўся ўцякаць. Жанчыны, што прыйшлі падбухторваць іх да бітвы, з лямантам спрабавалі дагнаць воінаў, якія ўцякалі.

Калі курайшыты-ідалапаклоннікі пакінулі поле бітвы і, кінуўшы маёмасць, якую прынеслі з сабой, пачалі ўцякаць у бок Меккі, воіны ісламу ўзрадаваліся і ўслаўлялі Усявышняга Аллаха за тое, што дасягнулі перамогі, якую Ён ім абяцаў. Нягледзячы на тое што ідалапаклоннікі ў некалькі разоў пераўзыходзілі мусульман колькасцю і сілай, яны былі разбітыя. Калі яны ўцякалі, топчучы адзін аднаго, славутыя асхабы гналіся за імі і забівалі тых, каго даганялі. У гэтай мітусні нядаўна жаніты хазрат Ханзала ібн Абі Амір дагнаў галоўнакамандуючага войска ідалапаклоннікаў Абу Суф’яна, які спрабаваў уцячы на кані. Ханзала ўдарыў мячом каня па нагах і паваліў яго. Абу Суф’ян, упаўшы на зямлю, пачаў з усёй сілы крычаць: «О курайшыты!… На дапамогу!… Я – Абу Суф’ян! Ханзала хоча пасячы мяне мячом!…» Ідалапаклоннікі, якія ўцякалі разам з ім, хоць і бачылі гэта, думалі толькі пра ўласнае выратаванне і не звярталі ўвагі на свайго камандзіра.

«Вайна – гэта хітрасць» Святы хадзіс

Але ў гэты момант ідалапаклоннік Шаддад ібн Асвад, які стаяў проста за спінай хазрат Ханзалы, усадзіў яму ў спіну сваю дзіду. Хоць хазрат Ханзала з воклічам «Аллаху акбар!» хацеў кінуцца ў атаку, ён упаў на зямлю і стаў шахідам, і яго дабраславёная душа паляцела ў Рай. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Я бачыў, як анёлы паміж небам і зямлёй абмывалі Ханзалу дажджавой вадой на срэбным падносе». Абу Усайды расказваў: «Пачуўшы гэтыя словы Пасланніка Аллаха, я падышоў да Ханзалы. З яго галавы капала дажджавая вада. Я вярнуўся і паведаміў пра гэта Найшляхетнейшаму Пасланніку». Хазрат Ханзалу назвалі «Гасіл аль-малаіка», гэта значыць той, каго абмылі анёлы.17

Калі некаторыя з лучнікаў у праходзе Айнайн убачылі, што ідалапаклоннікі ўцякаюць, яны падумалі, што вайна скончылася, і пакінулі свае месцы. Іх камандзір Абдуллах ібн Джубайр і дванаццаць чалавек засталіся на сваіх месцах.18

Адвага хазрат Алі

У гэты час Халід ібн Валід, камандзір атрада лучнікаў курайшытаў, які напагатове чакаў і імкнуўся выкарыстаць кожную магчымасць, убачыўшы, што муджахідаў у праходзе паменшала, кінуў наперад коннікаў, якія былі пад яго камандаваннем.

Халід і Ікрыма ібн Абі Джахль імгненна апынуліся ля праходу Айнайн. Хазрат Абдуллах ібн Джубайр і яго адданыя, верныя таварышы выстраіліся ў рад і разгарнуліся. Яны засыпалі ворага стрэламі, пакуль у іх калчанах не скончыліся стрэлы. Потым біліся дзідамі, а калі дайшло да рукапашнай, з воклічамі «Аллаху акбар! Аллаху акбар!» праявілі мячамі вялікую адвагу. Суадносіны сіл паміж вернікамі і няверуючымі былі вельмі няроўныя: адзін супраць дваццаці пяці. Славутыя шаноўныя асхабы біліся да апошняй кроплі крыві, каб выканаць загад свайго Прарока. Адзін за адным яны выпілі чашу смерці шахіда, іх дабраславёныя целы ўпалі на зямлю, а душы паляцелі ў Рай (радыяллаху анхум).

Ад злосці ідалапаклоннікі сарвалі з хазрат Абдуллаха вопратку і скалолі яго дабраславёнае цела дзідамі. Яны распаролі яму жывот і выцягнулі вантробы.

Калі Халід ібн Валід і Ікрыма зрабілі шахідамі муджахідаў у праходзе, яны імкліва ўдарылі на войска ісламу ззаду. Шаноўныя асхабы, раптам убачыўшы ворага ў сябе за спінай, не паспелі сабрацца. Бо многія з іх нават паклалі зброю. Усё раптоўна змянілася. Курайшыты-ідалапаклоннікі, якія ўцякалі наперадзе, убачыўшы, што Халід ібн Валід ударыў ззаду, зноў павярнулі назад. Муджахіды апынуліся паміж двух агнёў. Вораг наступаў і спераду, і ззаду і сціскаў муджахідаў. Асхабы страцілі сувязь адзін з адным. Яны былі вымушаныя рассеяцца.19

Хазрат Алі расказваў: «Я кінуўся ў сярэдзіну атрада ідалапаклоннікаў, сярод якіх быў і Ікрыма ібн Абі Джахль. Яны акружылі мяне, і большасць з іх я пасек мячом. Я кінуўся ў іншы атрад і таксама вывеў з бою вельмі многіх з іх. Паколькі мой аджал (вызначаны час смерці) яшчэ не надышоў, са мной нічога не здарылася. У нейкі момант я перастаў бачыць Пасланніка Аллаха. Я сказаў сам сабе: „Клянуся, ён не з тых, хто пакінуў бы поле бітвы. Напэўна, Усявышні Аллах за нашы непрыстойныя ўчынкі ўзяў яго ад нас і ўзняў! Цяпер у мяне няма іншага шляху, як біцца, пакуль не загіну“. І я зламаў ножны свайго меча. Калі я напаў на ідалапаклоннікаў і разагнаў іх, то ўбачыў, што Пасланнік Аллаха апынуўся сярод іх. Тады я зразумеў, што Усявышні Аллах ахоўваў Пасланніка Аллаха сваімі анёламі».

Варожыя воіны падышлі аж да нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка (саллаллаху алейхі ва саллям). Становішча было вельмі небяспечнае. Наш любімы Прарок стаяў, як стромкая гара, стойка трымаўся і не сыходзіў са свайго месца. З аднаго боку ён біўся з ворагам, а з другога, імкнучыся сабраць сваіх асхабаў, якія рассеяліся, казаў: «О такі-та, ідзі да мяне! О такі-та, ідзі да мяне! Я – Пасланнік Аллаха.

Таго, хто вернецца да мяне, чакае Рай!» Хазрат Абу Бакр, хазрат Умар, Абдуррахман ібн Аўф, Талха ібн Убайдуллах, Алі ібн Абі Таліб, Зубайр ібн Аўвам, Абу Дуджана, Абу Убайда ібн Джаррах, Саад ібн Муаз, Саад ібн Абі Ваккас, Хаббаб ібн Мунзір, Усайд ібн Худайр, Сахл ібн Ханіф, Асім ібн Сабіт і Харыс ібн Сімма (радыяллаху анхум) імгненна сталі колам вакол нашага любімага Прарока і, каб абараніць яго, утварылі жывую крапасную сцяну.

У гэты час пачуўся голас хазрат Аббаса ібн Убады, які клікаў шаноўных асхабаў, што рассеяліся: «О браты мае! Гэтая бяда, што спасцігла нас, – вынік таго, што мы не выканалі загаду нашага Прарока. Не разбягайцеся! Ідзіце да нашага Прарока! Калі мы не станем побач з тымі, хто яго абараняе, і праз нас Пасланніку Аллаха прычыняць шкоду, у нас не будзе ніякага апраўдання перад нашым Госпадам!» Хазрат Аббас ібн Убада разам з Харыджам ібн Зайдам і Аўсам ібн Аркамам з воклічамі «Аллаху акбар!» кінуліся з аголенымі мячамі ў гушчу ворагаў. Яны гераічна біліся дзеля Пасланніка Аллаха, каб абараніць яго. Харыджа ібн Зайд атрымаў дзевятнаццаць ран. У астатніх іх было не менш. І ўсе трое дасягнулі ступені шахіда, якой так прагнулі.

У гэты вельмі небяспечны момант шаноўныя асхабы паступова пачалі збірацца вакол нашага ўладара Прарока. Ідалапаклоннікі акружылі нашага любімага Прарока і яго славутых асхабаў, якія засланялі яго сваімі целамі. Наступаючы атрадамі з усіх бакоў, яны сціскалі кола. Убачыўшы, што група курайшытаў кінулася наперад, Уладар сусветаў запытаўся ў асхабаў, якія былі побач з ім і гатовыя ахвяраваць жыццём: «Хто сустрэне гэты атрад?» Тады ўбачылі, як хазрат Вахб ібн Кабус сказаў: «Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Я сустрэну!» – і кінуўся наперад. Гэты герой, які ні на хвіліну не пераставаў паўтараць шляхетнае імя Усявышняга Аллаха, з аголеным мячом урэзаўся ў гушчу ідалапаклоннікаў. Наш уладар Прарок сказаў: «Абвяшчаю табе радасную вестку пра Рай». А ўбачыўшы, якую стойкасць і стараннасць ён праяўляе перад ворагам, сказаў: «О мой Аллах! Змілуйся над ім! Пашкадуй яго!»

Калі Саад ібн Абі Ваккас убачыў, што ідалапаклоннікі акружылі хазрат Вахба і забілі яго дзідамі, ён кінуўся наперад, каб дапамагчы яму, урэзаўся ў гушчу ворагаў і праявіў нябачаную адвагу. Многіх няверуючых ён вывеў з бою, астатніх адкінуў назад і вярнуўся да свайго любімага Прарока. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік сказаў пра хазрат Вахба: «Я задаволены табой. Няхай і Усявышні Аллах будзе задаволены табой». Калі наш уладар Хабіб аль-акрам убачыў, што атрад ідалапаклоннікаў прарваў кола муджахідаў і ідзе на яго, ён сказаў хазрат Алі: «Атакуй іх!» Хазрат Алі напаў, забіў Амра ібн Абдуллаха, а астатніх прымусіў уцякаць. Калі яго меч зламаўся, наш Прарок даў яму Зульфікар. Калі набліжалася іншая група, наш уладар Прарок сказаў: «О Алі! Адвядзі ад мяне зло гэтых людзей». Леў Усявышняга Аллаха, які аддаў сваё жыццё Пасланніку Аллаха, адразу кінуўся ў атаку. Забіўшы Шайбу ібн Маліка, ён адкінуў астатніх назад. У гэты момант прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і сказаў нашаму ўладару Прароку: «О Пасланнік Аллаха! Гэта незвычайная мужнасць, якую праявіў Алі». Наш уладар Пасланнік Аллаха адказаў: «Алі – ад мяне, а я – ад яго».

«Я бачыў, як анёлы паміж небам і зямлёй абмывалі Ханзалу дажджавой вадой на срэбным падносе» Святы хадзіс

Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «А я – ад вас абодвух». У той жа момант пачуўся голас, які казаў: «Няма такога героя, як Алі, і няма такога меча, як Зульфікар».

Зразумеўшы, што не змогуць наблізіцца да нашага любімага Прарока, ідалапаклоннікі пачалі пускаць стрэлы. Стрэлы або праляталі над ім, або падалі перад ім, справа ці злева ад яго.

Шаноўныя асхабы, якія, рызыкуючы жыццём, біліся, каб адкінуць ворага, як толькі ўбачылі гэта, сабраліся вакол Уладара сусветаў і пачалі засланяць яго ад стрэл сваімі дабраславёнымі целамі. Калі наш уладар Прарок загадаў асхабам адказваць стрэламі, яны таксама пачалі страляць у ворага. Наш любімы Прарок пасадзіў перад сабой хазрат Саада ібн Абі Ваккас. Хазрат Саад, вельмі трапны стралок, пачаў хутка, адну за адной, пускаць стрэлы ў ворага. Кожны раз, выцягваючы стралу з калчана, ён казаў: «О мой Госпадзе! Гэта Твая страла! Пацэль ёю ў ворага!» А наш уладар Прарок казаў: «О мой Аллах! Прымі малітву Саада! О мой Аллах! Накіруй стралу Саада ў цэль!… Страляй, Саад! Страляй! Няхай мае маці і бацька будуць ахвярай за цябе!» Так з кожным стрэлам наш уладар Прарок паўтараў тыя ж малітвы.

Калі ў хазрат Саада скончыліся стрэлы, наш любімы Прарок даў яму свае ўласныя стрэлы і загадаў страляць імі. Кожная страла, якую выпускаў хазрат Саад ібн Абі Ваккас, трапляла або ў ворага, або ў жывёлу, на якой той ехаў.

Калі ідалапаклоннікі стралялі, хазрат Абу Талха стаў перад нашым любімым Прарокам і засланяў яго ад кожнай стралы сваім целам і шчытом; час ад часу ён так грозна выкрыкваў, што вораг губляўся. Наш уладар Прарок сказаў: «Голас Абу Талхі ў войску лепшы за сто воінаў». Калі Абу Талха меў магчымасць, ён не ўстрымліваўся ад таго, каб страляць у ідалапаклоннікаў; ён страляў моцна і вельмі хутка, і ніводная яго страла не ляцела міма. Кожны раз, калі наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік, цікавячыся, куды трапляюць яго стрэлы, узнімаў сваю дабраславёную галаву, Абу Талха, баючыся, што страла пацэліць у Пасланніка Аллаха, казаў: «Няхай мае маці і бацька і маё жыццё будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Не ўзнімай сваёй дабраславёнай галавы, каб у цябе не трапіла варожая страла і не прычыніла табе шкоды! Маё цела – шчыт для твайго дабраславёнага цела і ахвяра за цябе! Пакуль яны мяне не зарэжуць, да цябе не дабяруцца! Пакуль я не памёр, з табой нічога не здарыцца!…» Так ён ставіў нашага любімага Прарока вышэй за ўласнае жыццё.

Па ўсёй даліне Ухуда з усёй сілай працягвалася бязлітасная, страшная бітва; хто на кані, а хто пешшу, яны вялі барацьбу паміж верай і нявер’ем. Шаноўныя асхабы яшчэ не змаглі сабрацца. Вакол нашага ўладара Прарока, як матылькі вакол свечкі, кружыліся толькі каля трыццаці асхабаў. Яны засланялі яго сваімі целамі ад стрэл, дзід і ўдараў мячоў. Іх адзіным жаданнем было выканаць загад нашага ўладара Прарока і адвесці ад яго любую шкоду, якая магла яго напаткаць. Правадыр адважных хазрат Хамза ў гэтай мітусні аддзяліўся ад нашага ўладара Прарока. Пасярод натоўпу ён біўся з двума мячамі ў руках і воклічамі «Аллаху акбар!…» наводзіў страх на сэрцы ворагаў. Да гэтага часу ён адзін забіў цэлых трыццаць аднаго ідалапаклонніка, а многіх пазбавіў рукі ці нагі. Калі ён разганяў натоўп ідалапаклоннікаў, у гушчу якога трапіў, Сіба ібн Умм Анмар кінуў выклік хазрат Хамзу: «Ці ёсць тут адважны воін, які можа мне супрацьстаяць?» Хазрат Хамза сказаў: «Ідзі сюды, сын жанчыны, якая робіць абразанне! Дык гэта ты кідаеш выклік Аллаху і Яго Пасланніку?» – і, не даўшы яму міргнуць вокам, схапіў яго за ногі і паваліў на зямлю.20 Наваліўшыся на яго, хазрат Хамза адсек яму галаву. Потым ён убачыў, што з-за скалы насупраць у яго цэліцца дзідай Вахшы, які тады яшчэ не стаў мусульманінам. Хамза адразу рушыў на яго, але, дайшоўшы да ямы, вымытай перад ім паводкай, паслізнуўся і ўпаў на спіну. У гэты момант яго браня на жываце раскрылася. Скарыстаўшы момант, Вахшы кінуў сваю дзіду!… Дзіда праляцела, увайшла ў дабраславёнае цела хазрат Хамзы і выйшла з другога боку. Найвялікшы з герояў са словамі «О мой Аллах!» апусціўся там на зямлю. Хамза стаў шахідам і дасягнуў ступені, якой прагнуў. Жыццё сваё ён ахвяраваў на шляху Усявышняга Аллаха, дзеля свайго любімага Прарока (радыяллаху анху).

«О Саад! Няхай мае маці і бацька будуць ахвярай за цябе! О мой Госпадзе! Давядзі яго стрэлы да цэлі і прымі яго малітвы!» Святы хадзіс

У гэты час нехта ў варожых радах падбухторваў ідалапаклоннікаў напасці на Уладара Сусвету (саллаллаху алейхі ва саллям), крычучы: «О народ Курайша! Не спыняйцеся ў бітве з Мухаммадам, які не шануе правоў сваяцтва і раскалоў ваш народ. Калі Мухаммад уратуецца, няхай не ўратуюся я!…» Гэта быў голас Асіма ібн Абі Аўф. Хазрат Абу Дуджана пачуў гэты голас. Прабіваючыся з боем, ён знайшоў Асіма ібн Абі Аўф і адразу забіў яго. Але ідалапаклоннік Мабад, які стаяў за ім, з усёй сілы замахнуўся мячом на хазрат Абу Дуджану. Як дар ад Усявышняга Аллаха, Абу Дуджана рэзкім і вельмі хуткім рухам прыгнуўся да зямлі і ўратаваўся ад смяротнага ўдару. Тут жа ўстаўшы, ён ударыў Мабада мячом і забіў яго.

Мэтай курайшытаў-ідалапаклоннікаў быў Уладар сусветаў. Яны прыкладалі ўсе сілы, каб да яго наблізіцца. Але ніяк не маглі прайсці праз яго славутых, шаноўных асхабаў, якія кружыліся вакол яго, як матылькі вакол свечкі, і, баючыся, што яму прычыняць шкоду, ні на крыху не вагаліся ахвяраваць жыццём. Гэтыя трыццаць адважных герояў казалі перад Пасланнікам Аллаха: «О Пасланнік Аллаха! Каб ніколі не адступіць ад цябе, нашы твары – заслона і шчыт перад тваім дабраславёным тварам, а нашы целы – ахвяра за тваё дабраславёнае цела. Абы толькі ты быў цэлы!»

Ідалапаклоннікі нападалі групамі. Наш уладар, гонар свету, паказаў на адну групу і запытаўся ў сваіх адважных асхабаў, якія былі побач і засланялі яго сваімі целамі: «Хто ахвяруе за нас сваім целам на шляху Усявышняга Аллаха?» Тады наперад кінуліся пяцёра асхабаў з Медыны. Гэтыя адважныя, як матылькі, на вачах у Пасланніка Аллаха біліся, выгукваючы такбір і кружачыся вакол яго. Нарэшце чацвёра з іх адразу ж там загінулі шахідамі. Калі пяты, атрымаўшы чатырнаццаць ран, упаў на зямлю, Уладар сусветаў сказаў: «Прынясіце яго бліжэй да мяне». З усяго яго цела цякла кроў. Наш любімы Прарок сеў і паклаў свае дабраславёныя ногі яму пад галаву, як падушку. Гэты шчаслівы асхаб, які ў такім стане ўдастоіўся гонару загінуць шахідам, быў хазрат Умара ібн Язід.

Адвага Талхі ібн Убайдуллаха

Калі ідалапаклоннікі падышлі зусім блізка, наш Прарок запытаўся: «Хто сустрэне іх, хто іх спыніць?» Хазрат Талха ібн Убайдуллах сказаў: «Я! О Пасланнік Аллаха!» – і хацеў кінуцца наперад. Наш уладар Прарок сказаў: «Хто яшчэ ёсць такі, як ты?» Адзін з асхабаў з Медыны, просячы дазволу, сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Я!» Калі наш любімы Прарок сказаў: «Ну, сустракай іх ты», ён кінуўся наперад і напаў на ідалапаклоннікаў.

Гэты асхаб праявіў нябачаную адвагу. Забіўшы некалькі няверуючых, ён выпіў чашу смерці шахіда.21 Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік зноў запытаўся: «Хто выстаіць супраць іх?» І зноў раней за ўсіх выйшаў хазрат Талха. Калі наш уладар Прарок запытаўся: «Хто яшчэ ёсць такі, як ты?», адзін дабраславёны чалавек з ансараў сказаў: «Я сустрэну іх, о Пасланнік Аллаха». Наш Прарок сказаў: «Ну, сустракай іх ты». Ансар таксама біўся з ідалапаклоннікамі, пакуль не загінуў шахідам. Так усе асхабы, якія ў той момант былі з нашым уладаром Прарокам, біючыся з ворагам, удастоіліся смерці шахіда.

Цяпер побач з нашым уладаром, Султанам Сусвету, не засталося нікога, акрамя хазрат Талхі ібн Убайдуллаха. Хазрат Талха баяўся, што Пасланніку Аллаха прычыняць шкоду; ён бегаў ва ўсе бакі і бязлітасна біўся з няверуючымі. Тое, як імкліва ён махаў мячом, як імгненна адказваў ворагам з усіх бакоў вакол Пасланніка Аллаха і як засланяў яго сваім целам ад стрэл, дзід і ўдараў мячоў, было нечым нябачаным. Хазрат Талха кружыўся, як матылёк вакол свечкі, і зусім не зважаў на мячы, што яго ранілі. Жаданнем Талхі было абараніць Султана Сусвету і, як іншыя яго браты, стаць шахідам на гэтым шляху. На яго целе не засталося жывога месца, а на вопратцы не было відаць нічога, акрамя крыві. І нягледзячы на гэта, ён паспяваў ва ўсе бакі адначасова. У гэты час да нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка падаспелі хазрат Абу Бакр і Саад ібн Абі Ваккас.

Тым часам правадыр адважных хазрат Талха ад страты крыві ўпаў на гарачую зямлю і страціў прытомнасць. Усё яго цела было пасечана ўдарамі мячоў, дзід і стрэл. У яго было шэсцьдзясят шэсць вялікіх і незлічоная колькасць малых ран. Наш любімы Прарок загадаў хазрат Абу Бакру адразу ж спяшацца на дапамогу хазрат Талху. Абу Бакр ас-Сіддык, каб хазрат Талха апрытомнеў, пырснуў вадой на яго дабраславёны твар. Ледзь апрытомнеўшы, хазрат Талха ібн Убайдуллах запытаўся: «О Абу Бакр! Ці жывы-здаровы Пасланнік Аллаха?» – і гэтым праявіў найпрыгажэйшую любоў і адданасць. Больш любіць Найшляхетнейшага Пасланніка і больш ахвяраваць жыццём дзеля яго дабраславёнага цела немагчыма. Калі хазрат Абу Бакр сказаў: «Пасланнік Аллаха ў парадку. Гэта ён паслаў мяне», – Талха з палёгкай уздыхнуў і сказаў: «Бясконцая падзяка Усявышняму Аллаху. Калі ён жывы, любая бяда – нішто». У гэты час падаспелі яшчэ некалькі асхабаў.

Уладар сусветаў Мухаммад Мустафа (саллаллаху таала алейхі ва саллям) ушанаваў хазрат Талху сваім прыходам. Убачыўшы Пасланніка Аллаха жывым, паранены муджахід заплакаў ад радасці. Наш уладар Прарок правёў рукой па яго целе, а потым раскрыў далоні і памаліўся: «О мой Аллах! Дай яму ацаленне, дай яму сілу». Цудам (муджыза) нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка хазрат Талха ўстаў цэлы і здаровы і зноў пачаў біцца з ворагам. Наш любімы Прарок сказаў пра яго: «У дзень Ухуда я ўбачыў, што на зямлі побач са мной не было нікога, акрамя Джыбрыля справа ад мяне і Талхі ібн Убайдуллаха злева».22 «Хто хоча паглядзець на чалавека з Раю, які ходзіць па зямлі, няхай паглядзіць на Талху ібн Убайдуллаха».

«Талха і Зубайр – мае суседзі ў Раі» Святы хадзіс

Бітва з усёй сілай працягвалася па ўсім фронце. Вакол нашага ўладара Прарока былі Абу Дуджана, сцяганосец Мусаб ібн Умайр, Талха ібн Убайдуллах, Насіба Хатун, якая прыбегла з задніх радоў, каб абараніць нашага Прарока, і некалькі асхабаў. Яны біліся з ідалапаклоннікамі разам з Пасланнікам Аллаха. Люты ідалапаклоннік Абдуллах ібн Хунайд, з галавы да ног узброены, у бранях і шлеме, убачыўшы нашага любімага Прарока, прышпорыў каня і закрычаў: «Я – сын Зухайра. Пакажыце мне Мухаммада. Або я заб’ю яго, або сам загіну побач з ім!» Калі ён гнаў каня на нашага ўладара Прарока, хазрат Абу Дуджана заступіў яму дарогу і сказаў: «Ну, ідзі сюды! Я – той, хто сваім целам абараняе дабраславёнае цела Мухаммада алейхіс-салям. Пакуль ты мяне не стопчаш, да яго не дабярэшся!» Ударыўшы мячом каня па нагах, ён паваліў Абдуллаха ібн Хунайда на зямлю, а потым, узняўшы меч, са словамі: «На, гэта ад сына Харашы!» – адным ударам паклаў яго. Уладар сусветаў, які бачыў гэта, памаліўся: «О мой Аллах! Як я задаволены сынам Харашы (Абу Дуджанам), так і Ты будзь задаволены ім!»

Малік ібн Зухайр з ідалапаклоннікаў, вельмі трапны стралок, які пападаў ва ўсё, у што страляў, усюды шукаў нашага ўладара Прарока і хацеў пры першай магчымасці пацэліць у яго стралой. Падышоўшы блізка да нашага ўладара Пасланніка Аллаха, Малік нацягнуў лук, прыцэліўся ў дабраславёную галаву нашага любімага Прарока і выпусціў стралу. Не было часу нават міргнуць вокам. Хазрат Талха імгненна падставіў пад стралу сваю раскрытую далонь. Страла ўпілася ў далонь хазрат Талхі і скалечыла яму руку. Усе сухажыллі яго пальцаў былі перарэзаныя, а косці рукі – паламаныя. Наш уладар, гонар свету (саллаллаху алейхі ва саллям), таксама бачыў, што здарылася, і вельмі засмуціўся. І сказаў: «Калі б ты сказаў „Бісмілляхір-рахманір-рахім“ (працягваючы руку насустрач страле, каб абараніць мяне), анёлы на вачах у людзей узнялі б цябе на нябёсы».23

Чатыры ідалапаклоннікі з Меккі – Абдуллах ібн Камія, Убай ібн Халаф, Утба ібн Абі Ваккас і Абдуллах ібн Шыхаб аз-Зухры – дамовіліся і пакляліся пазбавіць жыцця нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка. У гэты цяжкі момант наш уладар Пасланнік Аллаха з некалькімі асхабамі побач бязлітасна біўся з ворагам. Перад нашым уладаром Прарокам быў сцяганосец хазрат Мусаб ібн Умайр. З-за кальчугі, якую ён насіў, хазрат Мусаб быў вельмі падобны да нашага любімага Прарока. Трымаючы ў правай руцэ сцяг ісламу, ён таксама ўступіў у страшную барацьбу з ідалапаклоннікамі. У гэты момант да іх пад’ехаў на кані закаваны ў браню Ібн Камія. З крыкам на ўсё горла: «Пакажыце мне Мухаммада! Калі ён уратуецца, няхай не ўратуюся я!» – ён прышпорыў каня ў бок нашага ўладара Прарока. Хазрат Мусаб і Насіба Хатун сталі супраць яго і пачалі біцца, засланяючы сваімі целамі нашага ўладара Прарока. Колькі б удараў мячом яны ні наносілі гэтаму няверуючаму, з-за брані ўдары на яго не дзейнічалі. Ібн Камія ўдарыў мячом Насібу Хатун і рассек ёй плячо. Потым ён адсек мячом правую руку хазрат Мусаба, якая трымала сцяг. Мусаб ібн Умайр, якому адсеклі правую руку, не даў упасці на зямлю дабраславёнаму сцягу ісламу, які цаніў вышэй за ўласнае жыццё, і ўзяў яго ў левую руку.

У гэты момант ён чытаў святы аят, сэнс якога: «Мухаммад алейхіс-салям – пасланнік. І перад ім таксама былі пасланнікі».24 Тады Ібн Камія ўдарыў мячом па левай руцэ хазрат Мусаба. Слаўны сцяганосец, якому адсеклі і левую руку, усё роўна не даў сцягу ісламу ўпасці. Адважны асхаб абхапіў сцяг рукамі, прыціснуў яго да цела і не даваў яму перастаць лунаць. Тады Ібн Камія ўсадзіў сваю дзіду ў цела слаўнага асхаба. І той, як і іншыя яго сябры, загінуў шахідам і перасяліўся ў вечны свет.

Калі хазрат Мусаб падаў, слаўнаму сцягу ісламу не далі ўпасці на зямлю: яго адразу падхапіў анёл, які прыняў аблічча Мусаба. Калі наш любімы Прарок сказаў: «Наперад, о Мусаб! Наперад!», анёл, які трымаў сцяг, адказаў: «Я не Мусаб». Тады наш уладар, Султан Сусвету, зразумеў, што гэта анёл, і аддаў сцяг хазрат Алі.25

А Ібн Камія, думаючы, што хазрат Мусаб – гэта наш уладар Прарок, паспешна прыйшоў да ідалапаклоннікаў і пачаў крычаць: «Я забіў Мухаммада!» Пачуўшы гэта, ідалапаклоннікі, ап’янелыя ад радасці, што дасягнулі сваёй мэты, раз’юшыліся яшчэ больш. А шаноўныя асхабы, якія не ведалі праўды пра тое, што здарылася, знямелі і не маглі паварушыцца. Усюды запанаваў смутак. Нават у хазрат Умара апусціліся рукі, і ён разам з таварышамі так і сеў там, дзе быў. Убачыўшы іх у такім стане, Анас ібн Надр запытаўся: «Чаму вы сядзіце?»

Яны адказалі: «Пасланнік Аллаха загінуў шахідам!…» Хазрат Анас сказаў: «Калі Пасланнік Аллаха загінуў шахідам, то яго Госпад (Усявышні Аллах) вечны. Навошта нам жыць пасля Пасланніка Аллаха? Уставайце ж! Аддадзім і мы жыццё за тое, за што, біючыся, аддаў сваё дабраславёнае жыццё наш Прарок». Анас зламаў ножны свайго меча26 і з воклічамі «Аллаху акбар!…» з аголеным мячом кінуўся ў самую гушчу ворагаў. Многіх няверуючых ён забіў і загінуў шахідам. Толькі на твары ў яго было семдзесят ран. Паколькі на яго целе былі незлічоныя раны, ніхто, акрамя яго сястры, не змог яго пазнаць.

Многія шаноўныя асхабы рассеяліся, а частка з іх удастоілася смерці шахіда. Скарыстаўшы тое, што яны рассеяныя, ідалапаклоннікі сабраліся вакол нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка. Камянямі і мячамі яны спрабавалі забіць султана двух светаў, зрабіўшы яго шахідам. Паколькі на ім былі дзве кальчугі, удары яго не бралі. Камяні, якія кідаў Утба ібн Абі Ваккас, трапілі ў дабраславёны твар нашага любімага Прарока і паранілі яму ніжнюю губу. Зламаўся яго дабраславёны правы разец (рабаія) на ніжняй сківіцы. У гэты момант падышоў і ідалапаклоннік Ібн Камія і ўдарыў мячом па дабраславёнай галаве Уладара сусветаў. Шлем нашага любімага Прарока раскалоўся, і два яго кольцы ўпіліся ў дабраславёныя скроні.

Ад яшчэ аднаго ўдару меча Ібн Каміі ён быў паранены ў дабраславёнае плячо і ўпаў на бок у глыбокую яму, якую выкапаў Абу Амір, каб у яе падалі мусульмане. Наш любімы Прарок памаліўся супраць здрадлівага Ібн Каміі: «Няхай Усявышні Аллах зробіць цябе прыніжаным і няшчасным!» Ібн Камія надзвычай узрадаваўся. З крыкамі: «Я забіў Мухаммада! Я забіў Мухаммада!…» – ён пайшоў да Абу Суф’яна. Ідалапаклоннікі дасягнулі сваёй мэты! Наш Прарок іх больш не цікавіў. Яны адышлі ад ямы, дзе быў наш уладар Прарок, і пачалі біцца з шаноўнымі асхабамі.27

«Хто хоча паглядзець на чалавека з Раю, які ходзіць па зямлі, няхай паглядзіць на Талху ібн Убайдуллаха» Святы хадзіс

Калі наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) упаў у яму, яго дабраславёныя шчокі крывавілі. Калі ён правёў дабраславёнымі рукамі па твары, то ўбачыў, што яго рукі і дабраславёная барада – у крыві. Перш чым хоць адна кропля ўпала на зямлю, прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям, падхапіў гэтую дабраславёную кроў і сказаў: «О Хабібуллах! Клянуся Усявышнім Аллахам: калі б хоць адна кропля гэтай крыві ўпала на зямлю, да канца свету на зямлі не вырасла б трава». Наш уладар, гонар свету, сказаў: «Калі хоць адна кропля маёй крыві ўпадзе на зямлю, з неба сыдзе кара. О мой Госпадзе! Даруй майму народу! Бо яны не ведаюць», – і маліўся, каб знайшлі правільны шлях (хідая) тыя, хто спрабаваў яго забіць, біў мячамі яго дабраславёнае цела, выбіў яго дабраславёныя зубы і заліў крывёю яго дабраславёны твар.

У гэты час хазрат Кааб ібн Малік гучна крычаў: «О мусульмане! Радасная вестка! Вось тут Пасланнік Аллаха!…» Пачуўшы гэты голас, славутыя асхабы, нібы зноў ажыўшы, з радасцю пабеглі туды. Хазрат Алі і Талха ібн Убайдуллах адразу прыйшлі туды і выцягнулі нашага ўладара Прарока з ямы. Хазрат Абу Убайда ібн Джаррах зубамі выцягнуў кольцы шлема, якія ўпіліся ў дабраславёныя скроні нашага любімага Прарока. Калі ён выцягваў гэтыя кавалкі жалеза, у яго самога выпалі два пярэднія зубы. Адзін з шаноўных асхабаў, хазрат Малік ібн Сінан, высмактаў кроў, якая сачылася з дабраславёнага твару нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Тады наш уладар Прарок сказаў: «Таго, чыя кроў змяшалася з маёй крывёй, не кранецца агонь Пекла».

Ідалапаклоннікі зноў пачалі наступаць. Шаноўныя асхабы, радуючыся, што зноў знайшлі нашага ўладара Прарока, імгненна ўтварылі вакол Пасланніка Аллаха кола і не падпусцілі ніводнага ідалапаклонніка. Зразумеўшы, што нічога не змогуць зрабіць нашаму ўладару Прароку, ідалапаклоннікі пачалі ўзбірацца на вяршыню гары. Султан двух светаў сказаў хазрат Сааду ібн Абі Ваккас, які быў побач з ім: «Адкінь іх назад». Хазрат Саад запытаўся: «О Пасланнік Аллаха! У мяне толькі адна страла. Як я магу ёю іх адкінуць?» Найшляхетнейшы Пасланнік паўтарыў той жа загад. Тады найлепшы з лучнікаў хазрат Саад ібн Абі Ваккас сунуў руку ў калчан і выпусціў стралу. Страла трапіла ў цэль і паваліла аднаго ідалапаклонніка. Калі ён зноў сунуў руку ў калчан, то ўбачыў, што там ёсць яшчэ адна страла. Саад прыгледзеўся: гэта была тая самая страла, што і раней. Загінуў яшчэ адзін ідалапаклоннік. Так паўтаралася шмат разоў. Гэта быў цуд нашага любімага Прарока: хазрат Саад кожны раз знаходзіў у калчане стралу, якую толькі што выпусціў. Убачыўшы, што іх людзі гінуць адзін за адным, курайшыты адмовіліся ўзбірацца на гару. Яны спусціліся ўніз і адступілі.

Адзін з іх, Убай ібн Халаф, пагнаў каня да нашага ўладара Прарока і пачаў крычаць: «Дзе той, хто сцвярджае, што ён прарок? Няхай выйдзе супраць мяне і б’ецца са мной!» Шаноўныя асхабы хацелі выйсці супраць яго, але наш любімы Прарок не дазволіў. Узяўшы дзіду хазрат Харыса ібн Сіммы, ён сам выйшаў наперад. Нягоднік Убай прышпорыў каня і, набліжаючыся, сказаў: «О Мухаммад! Калі ты ўратуешся, няхай не ўратуюся я!» З галавы да ног ён быў закаваны ў браню. Уладар сусветаў кінуў дзіду, што была ў яго руцэ, у шыю Убая. Дзіда праляцела і ўпілася яму ў шыю паміж шлемам і каўняром брані. Убай, раўучы, як бык, скаціўся з каня на зямлю. Рэбры ў Убая былі зламаныя. Ідалапаклоннікі паднялі яго і панеслі. Па дарозе ён памёр, крычучы: «Мухаммад забіў мяне!…» Наш уладар Пасланнік Аллаха разам з асхабамі, што былі з ім, пачаў узыходзіць да скал Ухуда. Дайшоўшы да скал, ён хацеў падняцца ўверх. Але паколькі ён вельмі стаміўся, быў у дзвюх кальчугах адна на адной і атрымаў больш за семдзесят удараў мячом па дабраславёным целе, у яго не хапіла сіл. Тады хазрат Талха ўзяў нашага ўладара Прарока на спіну і падняў яго на скалы. Наш любімы Прарок сказаў: «Калі Талха дапамог Пасланніку Аллаха, Рай стаў для яго абавязковым (ваджыб)». Паколькі ў яго зусім не засталося сіл, паўдзённы намаз ён здзейсніў седзячы.

Ля падножжа гары асхабы, кожны з якіх быў нібы леў, кідаліся на ідалапаклоннікаў. Для тых, хто ўдарыў мячом нашага Прарока, яны ператварылі свет у вязніцу. У нейкі момант да нашага любімага Прарока падышоў Хатыб ібн Балтаа і запытаўся: «Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Хто зрабіў з табой такое?» Наш уладар адказаў:

«Утба ібн Абі Ваккас кінуў у мяне камень, пацэліў мне ў твар і зламаў мне пярэдні зуб (рабаія)». Тады хазрат Хатыб зноў запытаўся: «О Пасланнік Аллаха! У які бок ён пайшоў?» Наш уладар Прарок паказаў рукой, куды той пайшоў. Хазрат Хатыб адразу пабег у той бок. Доўга шукаючы, ён знайшоў Утбу. Скінуўшы яго з каня, ён адным ударам адсек яму галаву, прынёс яе Пасланніку Аллаха і паведаміў радасную вестку. Наш уладар Прарок памаліўся за яго, сказаўшы: «Няхай Усявышні Аллах будзе задаволены табой. Няхай Усявышні Аллах будзе задаволены табой». Ідалапаклоннікі не змаглі ўстаяць перад шаноўнымі асхабамі, якія сабраліся і зноў пайшлі ў атаку. Страціўшы каля трыццаці чалавек забітымі, яны пакінулі поле бітвы і рушылі ў бок Меккі. Чутка, што наш уладар Прарок загінуў шахідам, дайшла да Медыны. Такія жанчыны, як хазрат Фатыма, хазрат Аіша, Умм Сулайм, Умм Айман, Хамна бінт Джахш і Куайба, прыбеглі да Ухуда. Убачыўшы, што яе бацька, наш уладар Прарок, паранены, хазрат Фатыма заплакала. Наш уладар Пасланнік Аллаха суцешыў яе. Хазрат Алі прынёс вады ў сваім шчыце. Гэтай вадой наша маці Фатыма абмыла дабраславёны твар нашага ўладара Прарока і змыла кроў. Але кроў на твары не спынялася. Калі хазрат Фатыма спаліла кавалак цыноўкі і прыклала попел да раны, кроў спынілася.28

Потым яны спусціліся на поле бітвы. Спачатку адшукалі параненых і перавязалі ім раны. Некаторых шахідаў ідалапаклоннікі знявечылі так, што іх нельга было пазнаць.

Яны адрэзалі ім вушы, насы і іншыя часткі цела і распаролі жываты. Сярод іх быў і хазрат Абдуллах ібн Джахш. Убачыўшы гэта, наш любімы Прарок і яго асхабы вельмі засмуціліся. Найлепшыя з асхабаў выпілі чашу смерці шахіда, напаілі сваёй крывёй зямлю Ухуда і паляцелі ў Рай. Але тое, як абышліся з шахідамі, было невыносна. Не толькі ў нашага ўладара Прарока, але і ва ўсіх асхабаў сэрцы сціскаліся ад гора. Убачыўшы гэта відовішча, Уладар сусветаў заплакаў. Са слязьмі, якія цяклі з яго дабраславёных вачэй, ён сказаў: «У Дзень уваскрасення я буду сведчыць, што гэтыя шахіды аддалі свае жыцці на шляху Усявышняга Аллаха. Пахавайце іх разам з іх крывёю. Клянуся Аллахам, у Дзень уваскрасення яны прыйдуць на махшар29 з ранамі, з якіх будзе цячы кроў. Колер іх крыві будзе колерам крыві, а пах – пахам мускусу».

Потым наш любімы Прарок сказаў: «Я не бачу Хамзы. Што з ім здарылася?» Хазрат Алі пашукаў і знайшоў яго. Калі наш Прарок прыйшоў туды і ўбачыў нечуванае відовішча, ён не змог гэтага вынесці. У хазрат Хамзы былі адрэзаныя вушы, нос і іншыя часткі цела, твар знявечаны так, што яго нельга было пазнаць, жывот распораны, а печань выцягнутая. Са слязьмі на дабраславёных вачах наш уладар Прарок звярнуўся да хазрат Хамзы і сказаў: «О Хамза! Ніколі ніхто не зазнаваў і не зазнае такой бяды, як ты. О дзядзька Пасланніка Аллаха! О Хамза, леў Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка! О Хамза, які рабіў дабро! О Хамза, абаронца Пасланніка Аллаха! Няхай Усявышні Аллах змілуецца над табой!…»

«Калі Талха дапамог Пасланніку Аллаха, Рай стаў для яго абавязковым (ваджыб)» Святы хадзіс

У гэты момант з’явілася жанчына, якая спяшалася ў вялікай трывозе. Гэта была цётка нашага любімага Прарока па бацьку, наша маці хазрат Сафія. Як і іншыя жанчыны, пачуўшы чутку, што наш уладар Пасланнік Аллаха загінуў шахідам, яна забылася пра ўсё і прыбегла да Ухуда. Убачыўшы сваю цётку, наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік падумаў, што яна не вытрымае выгляду шахідаў, і сказаў яе сыну Зубайру ібн Аўваму: «Вярні сваю маці, каб яна не ўбачыла цела свайго брата». Хазрат Зубайр падбег да маці. Дабраславёная жанчына ўсхвалявана сказала: «Сынок! Скажы мне, што з Пасланнікам Аллаха!…» Да іх падышоў і хазрат Алі. Калі хазрат Алі сказаў: «Альхамдулілях30, Пасланнік Аллаха жывы-здаровы», – ёй палягчэла, але яна не магла не сказаць: «Пакажыце мне яго». Тады хазрат Алі паказаў на Уладара сусветаў. Убачыўшы, што сонца двух светаў жывое, наша маці хазрат Сафія вельмі ўзрадавалася і ўславіла (хамд) Усявышняга Аллаха. Цяпер яна хацела пайсці далей, каб убачыць, што здарылася з яе братам хазрат Хамзам. Калі яе сын Зубайр сказаў: «Матулечка! Пасланнік Аллаха загадвае табе вярнуцца», – хазрат Сафія адказала: «Калі мне трэба вярнуцца, каб не ўбачыць, што з ім зрабілі, дык я ўжо ведаю, што цела майго брата пасечана і знявечана. Гэта здарылася з ім на шляху Усявышняга Аллаха. На гэтым шляху мы гатовыя прыняць і нашмат горшае. Узнагароды (саваб) за гэта мы чакаем ад Усявышняга Аллаха. Іншааллах, мы будзем цярплівыя і вытрымаем». Калі хазрат Зубайр ібн Аўвам прыйшоў і паведаміў пра гэта, наш уладар Прарок сказаў: «Тады дай ёй убачыць яго».

Хазрат Сафія села каля цела хазрат Хамзы і ціха заплакала. Ідучы сюды, хазрат Сафія ўзяла з сабой два плашчы. Яна дастала іх і сказала: «Гэтыя я прынесла для майго брата Хамзы. Абгарніце яго імі». Сайід аш-шухада, гэта значыць уладар шахідаў, хазрат Хамза быў загорнуты ў саван з аднаго з гэтых плашчоў.31 Наш уладар Хабібуллах падышоў да сцяганосца Мусаба ібн Умайра. Рукі хазрат Мусаба былі адсечаныя, а цела – паранена ў многіх месцах. Вакол яго стаяла лужына крыві. Наш уладар Прарок і тут вельмі засмуціўся і, звяртаючыся да гэтых дарагіх шахідаў, прачытаў дваццаць трэці святы аят суры аль-Ахзаб, сэнс якога: «Сярод вернікаў ёсць мужы, якія былі вернымі слову, дадзенаму Усявышняму Аллаху. Некаторыя з іх выканалі сваё слова біцца, пакуль не стануць шахідамі (і сталі шахідамі). А некаторыя з іх чакаюць, калі стануць шахідамі. Яны ніколі не змянілі свайго слова». Потым наш уладар Прарок сказаў: «І Пасланнік Усявышняга Аллаха сведчыць, што ў Дзень уваскрасення вы будзеце ўваскрэшаныя перад Усявышнім Аллахам як шахіды».

Потым ён звярнуўся да тых, хто быў побач, і сказаў: «Наведвайце іх. Вітайцеся з імі (салям). Клянуся Усявышнім Аллахам, калі хто-небудзь на гэтым свеце прывітае іх, у Дзень уваскрасення гэтыя дарагія шахіды адкажуць яму на прывітанне».

Для хазрат Мусаба ібн Умайра не знайшлі нічога, што магло б стаць саванам. Уласны кафтан Мусаба не пакрываў цалкам яго дабраславёнага цела. Калі пакрывалі галаву, адкрытымі заставаліся ногі, а калі пакрывалі ногі, адкрытай заставалася галава. Наш уладар Хабіб аль-акрам сказаў: «Накрыйце яму галаву кафтанам, а ногі – травой ізхір».32

Гэты шчаслівы асхаб, які правёў жыццё, служачы ісламу, і на гэтым шляху дасягнуў ступені шахіда, пакінуў гэты свет з паловай савана.33

Над астатнімі шахідамі здзейснілі пахавальны намаз (джаназа) і пахавалі іх у скрываўленай вопратцы, па двое і па трое ў адной магіле (радыяллаху анхум). У бітве пры Ухудзе загінулі шахідамі семдзесят чалавек. Шэсцьдзесят чатыры з іх былі ансарамі, а шасцёра – мухаджырамі.

Многія з шаноўных асхабаў страцілі сваякоў, якія загінулі шахідамі. Таму іх сэрцы былі параненыя. Каб суцешыць тых, хто застаўся, наш уладар Хабіб аль-акрам (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Клянуся Аллахам, як бы мне хацелася разам са сваімі асхабамі стаць шахідам і начаваць на грудзях гары Ухуд. Калі вашы браты загінулі шахідамі, Усявышні Аллах змясціў іх душы ў валлё зялёных птушак.

Яны прылятаюць да рэк Раю і п’юць з іх ваду. Ядуць яго плады. Аглядаюць Рай з усіх бакоў. Лятаюць у яго ружовых садах. Потым яны залятаюць у залатыя лампады, падвешаныя пад Аршам аль-аля, і там бавяць вечар. Убачыўшы, якія смачныя і прыгожыя гэтыя ежа і пітво, яны кажуць: „Калі б нашы браты ведалі, чым адарыў нас Усявышні Аллах, яны не ўхіляліся б ад джыхаду, не баяліся б біцца і не адварочваліся б ад ворага“. А Усявышні Аллах сказаў: „Я паведамлю ім пра ваш стан“». (І Велічны Аллах ніспаслаў святы аят і паводле сэнсу сказаў:) «Ніколі не думайце, што тыя, хто загінуў шахідамі на шляху Усявышняга Аллаха, – мёртвыя! Наадварот, яны жывыя і атрымліваюць свой надзел у свайго Госпада. Яны радуюцца таму (ступені шахіда), што даў ім Усявышні Аллах. А пра тых, хто ўслед за імі яшчэ не далучыўся да іх (стаўшы шахідамі), яны хочуць абвясціць радасную вестку: „Няма ім ніякага страху, і яны не будуць засмучаныя“. Яны радуюцца дару і ласцы ад Усявышняга Аллаха і радаснай вестцы, што Усявышні Аллах не губляе ўзнагароды вернікаў».34 «Усявышні Аллах паказваецца ім і кажа: „О рабы Мае! Скажыце, чаго вам хочацца, і Я дам вам гэта пакаштаваць у дастатку“. А яны кажуць: „О наш Госпадзе! Няма дару, вышэйшага за дары, якімі Ты нас адарыў, каб мы маглі яго прасіць. У Раі мы ўвесь час ямо тое, чаго хочам. Але калі б мы і прасілі, то прасілі б, каб нашы душы вярнуліся ў нашы целы, каб нас вярнулі на зямлю і каб нас зноў забілі, калі мы будзем біцца на Тваім шляху“».

Цяпер тут больш не было чаго рабіць. Яны сабраліся і падрыхтаваліся ў дарогу. Пры Ухудзе, куды яны прыйшлі дзеля джыхаду фі сабіліллях, гэта значыць каб распаўсюджваць рэлігію Усявышняга Аллаха, адбылася бітва, якой не ведала гісторыя. Там можна было ўбачыць незлічоныя подзвігі шаноўных асхабаў, якія пераўзыходзяць усякае ўяўленне, а няверуючыя атрымалі яшчэ адзін урок.

«О Хамза! Ніколі ніхто не зазнаваў і не зазнае такой бяды, як ты. О дзядзька Пасланніка Аллаха! О Хамза, леў Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка! О Хамза, які рабіў дабро! О Хамза, абаронца Пасланніка Аллаха! Няхай Усявышні Аллах змілуецца над табой!…» Святы хадзіс

Уладар сусветаў (саллаллаху алейхі ва саллям) разам са сваімі дабраславёнымі асхабамі рушыў у бок светлай Медыны. Прыбыўшы ў мясцовасць Харра, ён выстраіў асхабаў радамі, узняў дабраславёныя рукі і пачаў маліць Усявышняга Аллаха такімі словамі: «О мой Аллах! Уся хвала і ўслаўленне найперш належаць Табе. О мой Аллах! Няма нікога, хто вывеў бы на правільны шлях таго, каго Ты пакінуў у аблудзе, і нікога, хто збіў бы з дарогі таго, каго Ты вывеў на правільны шлях… О мой Аллах! Зрабі веру мілай для нас. Упрыгожы нашы сэрцы верай. Зрабі для нас ненавісным нявер’е, свавольства і разбэшчанасць. Зрабі нас з тых, хто ведае, што шкодзіць нашай рэлігіі і нашаму свету, і з тых, хто знайшоў правільны шлях. О мой Аллах! Дай нам жыць мусульманамі і памерці мусульманамі. Далучы нас да праведнікаў і добрых людзей. Бо яны не з тых, хто губляе свой гонар і годнасць, і не з тых, хто адступае ад сваёй рэлігіі. О мой Аллах! Пакарай няверуючых, якія называлі Твайго Пасланніка хлусам, адварочваліся ад Твайго шляху і ваявалі з Тваім Прарокам! Пашлі на іх сваю праўдзівую, ісцінную кару!… Амін!»

Шаноўныя асхабы таксама далучыліся да гэтай малітвы, кажучы: «Амін! Амін!» Наш любімы Прарок са сваімі асхабамі ўжо набліжаўся да Медыны. Жанчыны і дзеці, якія засталіся ў Медыне, высыпалі на дарогі і з трывогай і смуткам спрабавалі ўбачыць сярод войска, што набліжалася, Уладара Сусвету. Убачыўшы яго светлы твар, які асвятляе свет, яны ўслаўлялі (хамд) Усявышняга Аллаха. Потым іх вочы спыняліся на войску: яны шукалі бацькоў, мужоў, сыноў, дзядзькоў па маці і па бацьку. А калі не знаходзілі… не маглі стрымаць слёз. Убачыўшы такі сумны стан сваіх асхабаў, мора міласэрнасці, наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік, таксама вельмі засмучаўся, і з яго дабраславёных вачэй ліліся слёзы.

Раптам убачылі, што да нашага ўладара Прарока набліжаецца Кабша Хатун, маці хазрат Саада ібн Муаза. Яе сын Амр загінуў шахідам пры Ухудзе. Апынуўшыся ў шчаслівай прысутнасці Прарока, яна сказала: «Няхай мае маці і бацька і маё жыццё будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Альхамдулілях, я бачу цябе цэлым і здаровым. Калі ты ў бяспецы, усе няшчасці для мяне – нішто!» Пра свайго дарагога сына яна не запыталася. Наш любімы Прарок, выказаўшы ёй спачуванне з прычыны гібелі яе сына Амра, сказаў: «О маці Саада! Радасная вестка табе і яго сям’і: усе з іх, хто загінуў шахідам, сабраліся ў Раі і сталі сябрамі адзін аднаму. Яны будуць заступацца (шафаат) і за сваіх сямейнікаў».

Тады Кабша Хатун сказала: «Мы задаволены ўсім, што ідзе ад Усявышняга Аллаха, о Пасланнік Аллаха! Хто ж будзе плакаць па іх пасля такіх радасных вестак? Памаліся за тых, хто застаўся». Тады Уладар сусветаў памаліўся так: «О мой Аллах! Здымі смутак з іх сэрцаў! А тых, хто застаўся пасля іх, зрабі найлепшымі з тых, хто застаўся!»

Наш уладар Прарок, маючы на ўвазе барацьбу з цялеснымі жаданнямі, сказаў сваім асхабам: «(О мае асхабы! Цяпер) мы вярнуліся з малога джыхаду і пачнём вялікі джыхад».35 Потым ён параіў усім адпачыць дома, а параненым – лячыць свае раны. Паранены быў і ён сам, таму адразу пайшоў у свой шчаслівы дом.

Паход на Хамра аль-Асад

Вярнуўшыся ў Медыну, Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) прыняў меры засцярогі, бо была небяспека, што ідалапаклоннікі ў любы момант могуць вярнуцца і напасці на Медыну.

У панядзелак пасля бітвы пры Ухудзе ён, хоць і быў паранены, хацеў паказаць, што мусульмане не аслаблі пасля ўчарашняй бітвы, і напалохаць ворага, каб той не вярнуўся ў Медыну. Таму ён сказаў Білалу аль-Хабашы: «Скажы: „Пасланнік Аллаха загадвае вам пераследаваць ворага! Тыя, хто ўчора не біўся разам з намі пры Ухудзе, хай не ідуць. Няхай прыйдуць толькі тыя, хто ўдзельнічаў у бітве!“» Калі Білал абвясціў гэты загад асхабам, яны адразу падрыхтаваліся, хоць многія з іх былі параненыя. Нават цяжка параненыя браты Абдуллах і Рафі, ледзь пачуўшы гэты заклік Найшляхетнейшага Пасланніка, нягледзячы на ўвесь свой боль, пабеглі ў рады муджахідаў, кажучы: «Няўжо мы ўпусцім магчымасць выступіць у паход разам з Пасланнікам Аллаха?!»

Наш любімы Прарок са сваімі славутымі асхабамі пачаў пераследаваць ідалапаклоннікаў. У мясцовасці Раўха яны даведаліся, што ідалапаклоннікі сабраліся і вырашылі напасці на Медыну і знішчыць мусульман. Стала ясна, што і гэтая мера засцярогі нашага ўладара Прарока была адным з яго цудаў.

Пачуўшы, што Найшляхетнейшы Пасланнік ідзе на іх, ідалапаклоннікі спалохаліся, пакінулі месца, дзе былі, і вярнуліся ў Мекку.36

Наш уладар Прарок пераследаваў іх да мясцовасці Хамра аль-Асад. Двое ідалапаклоннікаў былі схопленыя. Мусульмане прабылі там тры дні, а потым вярнуліся ў Медыну.

Усявышні Аллах у сваім святым аяце паводле сэнсу так праславіў гэтых шаноўных асхабаў, якія хадзілі да Хамра аль-Асад: «Тым, хто і пасля ранення спяшаўся адгукнуцца на заклік Усявышняга Аллаха і Яго Прарока, а асабліва тым з іх, хто робіць дабро і сцеражэцца зла, – вельмі вялікая ўзнагарода».37

Ібн Камія, адзін з тых, хто пры Ухудзе пакляўся забіць нашага любімага Прарока, вярнуўшыся ў Мекку, аднойчы пайшоў на гару паглядзець на сваіх авечак. На вяршыні гары ён знайшоў іх. Адзін баран з гэтага статка з разгону падбег і пачаў бадаць Ібн Камію. Баран бадаў яго зноў і зноў, пакуль не разарваў на кавалкі і не забіў.

Абдуллаха Шыхаба аз-Зухры, калі ён ішоў у Мекку, укусіла і забіла змяя ў белыя плямы.

Усе, хто замахнуўся на жыццё нашага ўладара Прарока, цягам года атрымалі сваю кару і памерлі.

«О мае асхабы! Цяпер мы вярнуліся з малога джыхаду і пачнём вялікі джыхад» Святы хадзіс

Калі сябар яго вып’е яд змяі, той стане вадой жыцця,
калі вораг яго вып’е вады, вада ператворыцца ў яд змяі.
У кожнай кроплі хвалюецца тысяча мораў міласэрнасці,
калі ён рукой нясе ваду для абдэсту на ружовы твар.
«Каб дасягнуць пылу з-пад тваіх ног», – ужо цэлыя вякі,
б’ючыся галавой ад каменя да каменя, бадзяецца вада.
Пылінка за пылінкай на зямлю ля твайго парога вада хоча праліць святло
і не адступіць ад таго парога, хоць бы разбілася на кавалкі.
Грэшнікі ведаюць: паўтараць хвалу (наат) табе – гэта лекі,
як п’яніца п’е ваду, каб пазбавіцца
пахмелля.
О Хабібуллах, о найлепшы з людзей, я прагну цябе,
як прагне вады той, хто знемагае ад смагі.
Ты – мора шчодрасці, якое ў ноч Міраджа
расой сваёй ласкі напаіла зоркі і планеты.